Αν παλαιότερα βρισκόταν κανείς στο Πύθιο της Περραιβίας και καθόταν αρκετά ώστε να ακούσει, θα του μιλούσαν για σπηλιές. Όχι μόνο ως φυσικούς σχηματισμούς, αλλά ως μέρη φορτωμένα με ιστορίες. Εκεί, λένε, εκτός από ζώα ή άνθρωποι, κρύβονταν και άνεμοι, θεοί και παλιές εξηγήσεις για τον χαρακτήρα των ίδιων των κατοίκων.
Τις ιστορίες αυτές τις έσωσε η προφορική παράδοση. Τις διέσωσαν άνθρωποι. Και μία από τις πιο καθαρές φωνές που τις μετέφεραν έφτασε σε εμάς μέσα από το περιοδικό Περραιβία και τις καταγραφές του Αχιλλέα Γκριζιώτη (1974), του γνωστού «Θρυλοσυλλέκτη».
Σύμφωνα με όσα άκουσε και κατέγραψε, το Πύθιο ήταν κάποτε γεμάτο βωμούς και ναΐσκους. Όχι μόνο για τους μεγάλους Ολύμπιους, αλλά και για θεότητες πιο «ανήσυχες», όπως ο Πάνας και ο Αίολος. Οι σπηλιές γύρω από το χωριό θεωρούνταν κάτι περισσότερο από καταφύγια: ήταν κρησφύγετα δυνάμεων.
Λεγόταν πως εκεί κατοικούσε ο Αίολος, ο θεός των ανέμων. Μέσα σε ασκιά από τράγους κρατούσε φυλακισμένους τους ανέμους και, όταν οι άνθρωποι ξέφευγαν από το μέτρο ή αγνοούσαν το θέλημά του, άνοιγε τα ασκιά και τους άφηνε ελεύθερους. Έτσι εξηγούσαν οι παλιοί τις ξαφνικές θύελλες και τα άγρια καιρικά ξεσπάσματα.
Όμως οι ίδιες σπηλιές δεν ήταν μόνο τόπος φόβου. Για άλλους, ήταν χώρος γλεντιού. Οι σταλακτίτες και οι σταλαγμίτες σχημάτιζαν, όπως έλεγαν, έναν διάκοσμο αντάξιο θεών. Εκεί τοποθετούσαν τα συμπόσια του Δία. Μέσα στα έγκατα της γης, ο πατέρας των θεών χόρευε και διασκέδαζε με μούσες, νεράιδες και όμορφες θνητές γυναίκες.
Από αυτές τις αφηγήσεις γεννήθηκε και μια πιο τολμηρή πεποίθηση: ότι οι κάτοικοι της Περραιβίας κρατούν τη γενιά τους από τον ίδιο τον Δία.
Την ιδέα αυτή τη διέσωσε, σύμφωνα με τον Γκριζιώτη, ο μυλωνάς του Πυθίου, ο Αριστείδης Σκρέτας. Ο μύλος του ήταν και ένας τόπος συνάντησης. Εκεί μαζεύονταν οι γέροντες, περίμεναν να αλεστεί ο καρπός και μιλούσαν. Ανάμεσα στο βουητό της μυλόπετρας, οι ιστορίες περνούσαν από στόμα σε στόμα.
Ο Σκρέτας άκουσε και μετέφερε την πίστη πως οι ερωτικές περιπλανήσεις του Δία στις σπηλιές του Πυθίου άφησαν απογόνους. Και πως οι Περραιβοί κληρονόμησαν από τον θεϊκό πρόγονό τους και τα καλά και τα δύσκολα: δύναμη, αντοχή, φιλοξενία και αγάπη για το γλέντι, αλλά και σκληρότητα, εκδικητικότητα και ερωτική ορμή.
Στην τοποθεσία «Τοπόλιανη», η οποία βρίσκεται ανάμεσα στη Δολίχη και το Πύθιο και βρίσκεται ο ναός της Ζωοδόχου Πηγής, ο Μέγας Αλέξανδρος πρόσφερε θυσίες και «εκατόμβες» (θυσίες εκατό ζώων) προς τιμήν του Ολύμπιου Δία. Ο σκοπός των θυσιών ήταν συγκεκριμένος: Ο Αλέξανδρος ζητούσε από τον πατέρα των θεών να του χαρίσει τις νίκες που χρειαζόταν για την κοσμοκρατορική του εκστρατεία.
Ο Γκριζιώτης δεν σχολιάζει αν όλα αυτά είναι αλήθεια. Δεν τον απασχολεί. Όπως και σε άλλες καταγραφές του, αφήνει τον θρύλο να σταθεί μόνος του. Γιατί, τελικά, ίσως δεν έχει σημασία αν οι Περραιβοί κατάγονται από τον Δία. Σημασία έχει ότι κάποτε πίστεψαν πως έτσι μπορούν να εξηγήσουν τον εαυτό τους.
Πηγή:
Αχιλλέας Γκριζιώτης, «Θρύλοι τῆς Περραιβίας», περιοδικό Περραιβία, 6 (Ελασσόνα 1974) 22–23.
Ιστορικά Ελασσόνας 