Αρχαιότητα

^{Η μελέτη εξετάζει την ιστορική και αρχαιολογική διαδρομή της Περραιβίας και της Περραιβικής Τρίπολης (Άζωρος, Δολίχη, Πύθιο) στη βόρεια Θεσσαλία, από τη μυθολογία και τα ομηρικά έπη έως τη βυζαντινή περίοδο. Αναλύεται ο στρατηγικός ρόλος της περιοχής στον έλεγχο των ορεινών διαβάσεων του Ολύμπου κατά τους Μακεδονικούς και Ρωμαϊκούς πολέμους, ενώ παρουσιάζονται τα ευρήματα της σύγχρονης αρχαιολογικής έρευνας σχετικά με την ταύτιση και την οχύρωση των αρχαίων πόλεων.}

^{Λέξεις-Κλειδιά: Περραιβία, Περραιβική Τρίπολις, Άζωρος, Δολίχη, Πύθιο, Όλυμπος, Μακεδονικοί Πόλεμοι, Αρχαιολογία, Ορεινές Διαβάσεις.}

^{Η μελέτη εξετάζει τον πολιτισμό της αρχαίας Περραιβίας υιοθετώντας το ιστορικό μοντέλο του F. Braudel για τον «βραδύ χρόνο», εστιάζοντας στις δομές της γεωγραφίας, της κοινωνίας, της οικονομίας και της συλλογικής νοοτροπίας, αντί της απλής παράθεσης γεγονότων,. Παρουσιάζεται η γεωγραφική θέση της περιοχής ως στρατηγικό πέρασμα μεταξύ Θεσσαλίας και Μακεδονίας, με έντεκα αναγνωρισμένες πόλεις (όπως οι Γόννοι και η Ολοοσσών) και οικονομία βασισμένη στη γεωργία και την κτηνοτροφία,,. Παράλληλα, αναλύεται η μυθολογία (Λαπίθες, Κένταυροι, λατρεία Απόλλωνα) ως έκφραση της κοινής νοοτροπίας και καταγράφεται η ιστορική πορεία των Περραιβών από τους Περσικούς έως τους Μακεδονικούς Πολέμους και τη Ρωμαϊκή κατάκτηση, λαμβάνοντας υπόψη την υποκειμενικότητα των ιστορικών πηγών και την «επιλεκτική παράδοση»}

^{Λέξεις Κλειδιά: Αρχαία Περραιβία, Πολιτισμική Ιστορία, F. Braudel (Βραδύς χρόνος), Θεσσαλία & Μακεδονία, Απόλλων Πύθιος, Περραιβική Τριπολίτιδα, Μακεδονικοί Πόλεμοι, Συλλογική Νοοτροπία.}

Η παρούσα μελέτη εξετάζει την πρώτη επιστημονικά ακριβή μέτρηση ύψους βουνού στην αρχαιότητα, η οποία πραγματοποιήθηκε από τον γεωμέτρη Ξεναγόρα (περίπου 3ος – 2ος αιώνας π.Χ.). Η μέτρηση αυτή αφορούσε τον υπολογισμό της υψομετρικής διαφοράς μεταξύ του ιερού του Πυθίου Απόλλωνα στο αρχαίο Πύθιο της Περραιβικής Τρίπολης και μιας κορυφής του Δυτικού Ολύμπου, η οποία ταυτίζεται πιθανότατα με την κορυφή Φλάμπουρο.

Με βάση τη μαρτυρία του Πλουτάρχου στο έργο του «Βίοι Παράλληλοι», ο οποίος διασώζει την επιγραφή που υπήρχε στον ναό, το μετρηθέν ύψος υπολογίστηκε σε 10 στάδια, 1 πλέθρο μείον 4 πόδες (συνολικά 6.096 πόδες). Ο συγγραφέας του άρθρου συγκρίνει αυτή την αρχαία μέτρηση (η οποία αντιστοιχεί σε 1.879 ή 1.954 μέτρα ανάλογα με το αν χρησιμοποιήθηκε το αττικό ή το ολυμπιακό στάδιο) με τις σύγχρονες ακριβείς τιμές και αποδεικνύει ότι η απόκλιση του Ξεναγόρα ήταν μόλις 2% ή περίπου 50 μέτρα, γεγονός εντυπωσιακό για την εποχή.

Παράλληλα, το άρθρο αναλύει τη μεθοδολογία που πιθανότατα ακολούθησε ο Ξεναγόρας, η οποία βασιζόταν στη χρήση διοπτρικών οργάνων και μαθηματικών μεθόδων μέτρησης απρόσιτων αποστάσεων (μέσω όμοιων τριγώνων). Αυτές οι μέθοδοι ταυτίζονται με τις γεωμετρικές Προτάσεις 8 και 12 που περιέγραψε αργότερα ο Ήρων ο Αλεξανδρεύς στο περίφημο τοπογραφικό εγχειρίδιο «Διόπτρα».

Λέξεις-Κλειδιά Ξεναγόρας, Όλυμπος (Δυτικός/κορυφή Φλάμπουρο), Πύθιο, Περραιβική Τρίπολη, υψομέτρηση βουνών στην αρχαιότητα, αρχαία γεωδαισία, Πλούταρχος, διόπτρα Ήρωνος.

• Τσακνάκης Ευάγγελος, Αρχαία Περραιβία και Περραιβική Τρίπολις: Αντανακλάσεις του Μύθου και της Ιστορίας. Anistor 2012.
• Τσακνάκης Ευάγγελος, Η αρχαία Περραιβία, Μια πολιτισμική προσέγγιση. Θεσσαλικό Ημερολόγιο 2018.
• Φωτίου Άρης, Η πρώτη ακριβής μέτρηση ύψους βουνού από τον Ξεναγόρα στο αρχαίο Πύθιο Ολύμπου της Περραιβικής Τρίπολης. Χαρτογραφίες Νου, Ψυχής και Γνώσης | Αφιέρωμα στον Ομότιμο Καθηγητή Μύρωνα Μυρίδη. Θεσσαλονίκη: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), Πολυτεχνική Σχολή, Τμήμα Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών 2015, σελ. 191-210.