Ιστορικά Ελασσόνας

Με την κήρυξη του πολέμου, το πρωί της 5ης Οκτωβρίου 1912, ο Στρατός της Θεσσαλίας προέλασε καταλαμβάνοντας τα τουρκικά φυλάκια και φθάνοντας στην Ελασσόνα, η οποία απελευθερώθηκε στις 6 Οκτωβρίου 1912, πρώτα μεταξύ των ελληνικών πόλεων. Ο Αρχηγός Δαγκλής ανακοίνωσε: «Η Ελασσών κατελήφθη υπό του Ελληνικού Στρατού». Ο δημοσιογράφος Γιώργος Βεντήρης ανέφερε: «Προ της Ελασσώνος οι Τούρκοι αντεστάθησαν, αλλά οι Έλληνες προχώρησαν με τον Διάδοχο στην πρώτη γραμμή».¹

Ο ελληνικός στρατός ανάγκασε τους Τούρκους να υποχωρήσουν προς τα στενά του Σαρανταπόρου, τα οποία είχαν οχυρώσει ώστε να εμποδίσουν τον ελληνικό στρατό. Οι Έλληνες αντιμετώπισαν δυσκολίες στη μεταφορά του πυροβολικού λόγω της δύσβατης περιοχής. Το πρωί της 9ης Οκτωβρίου 1912, ο Ελληνικός Στρατός επιτέθηκε. Ο αγώνας διακόπηκε τη νύχτα, αλλά οι Τούρκοι, αντιλαμβανόμενοι την πρόθεση κυκλωσής τους, υποχώρησαν προς τα Σέρβια, όπου η IV Μεραρχία τους αιφνιδίασε, αναγκάζοντάς τους σε φυγή με απώλειες. Στη συνέχεια, ο Ελληνικός Στρατός προωθήθηκε προς τον Αλιάκμονα, απελευθερώνοντας την Κοζάνη το απόγευμα της 12ης Οκτωβρίου. H νικηφόρα έκβαση της μάχης του Σαρανταπόρου ενίσχυσε το ηθικό του στρατού και άνοιξε τον δρόμο για την απελευθέρωση της Μακεδονίας.² Ο Νομάρχης Λάρισας, το 1939, παρευρέθηκε στην Ελασσόνα για τον εορτασμό της απελευθέρωσης, έχοντας συμμετάσχει ως αξιωματικός στη μάχη της πόλης. Στην ομιλία του, εξέφρασε τη συγκίνηση του που επέστρεφε ύστερα από 27 χρόνια, περιγράφοντας τη συγκίνηση των στρατιωτών όταν αντίκρισαν την Ελασσόνα. Τόνισε πως η νίκη τους ήταν αποτέλεσμα της εθνικής ενότητας που ενσάρκωνε ο βασιλιάς Κωνσταντίνος. Υπογράμμισε τη σημασία της ψυχικής ενότητας του λαού, αναφέροντας πως η Ελλάδα είχε ξαναβρεί τη συνοχή της υπό τη βασιλεία του Γεωργίου Β’. Επίσης, επισήμανε τη συμβολική σημασία του εορτασμού, που αφορούσε την ελευθερία από τον ξένο ζυγό και τη φαυλοκρατία, με όλους τους πολίτες ίσους απέναντι στον νόμο. Καταλήγοντας, απέδωσε την αλλαγή στο καθεστώς της 4ης Αυγούστου και στην ηγεσία του Ιωάννη Μεταξά.³

Οι Κοινωνικές και Οικονομικές Συνθήκες στην Επαρχία Ελασσόνας μέχρι το 1940 περιγράφονται ως εξής: Η επαρχία Ελασσόνας φιλοξενούσε 4.200 πρόσφυγες σε 10 οικισμούς, μεταξύ αυτών η Ελασσόνα, η Τσαριτσάνη, η Καλλιθέα και η Ολυμπιάδα. Στην πόλη της Ελασσόνας συνυπήρχαν Βλάχοι, Χασιώτες, γηγενείς, πρόσφυγες από τον Πόντο, τη Μικρά Ασία, τη Θράκη και τον Καύκασο. Οι προσφυγικές οικογένειες αυξήθηκαν κατά 75 από την αρχική εγκατάστασή τους. Οι γεωργοί επιδίωκαν πολυμελείς οικογένειες, αν και η παιδική θνησιμότητα συγκρατούσε την πληθυσμιακή αύξηση. Τα εργατικά χέρια ξεπερνούσαν τη ζήτηση, ειδικά με την άφιξη των προσφύγων. Παρά την αστυφιλία, η μετανάστευση προς την Ελασσόνα περιοριζόταν κυρίως σε κτηνοτρόφους από το Λιβάδι και τα Γρεβενά, που κατέβαιναν στα χειμαδιά. Το μορφωτικό επίπεδο ήταν χαμηλό, με εξαίρεση την Τσαριτσάνη, την Ελασσόνα και λίγες άλλες περιοχές λόγω ιστορικών εκπαιδευτικών δομών. Η εγκληματικότητα ήταν περιορισμένη. Ο ρόλος του πατέρα στην οικογένεια ήταν καθοριστικός. Ωστόσο, νεαροί συχνά έδειχναν έλλειψη σεβασμού στους γονείς και τους ηλικιωμένους. Οι γυναίκες δεν είχαν δικαίωμα στην κληρονομιά και η επίδρασή τους στην ανατροφή των παιδιών ήταν ελάχιστη λόγω χαμηλής μόρφωσης και κακών συνθηκών διαβίωσης.⁴

1. Εφημερίδα Ελευθερία, ΦΥΛΛΟ 5679 (έτος 17), Τρίτη 10 Οκτωβρίου 1939. ↩︎
2. Κομήτης, Δ. «Βαλκανικοί Πόλεμοι 1912-1913», Στρατιωτική Επιθεώρηση, 1 (2013) 7-63. Διαθέσιμο στο http://www.army.gr/ ↩︎
3. Τσακνάκης Ευάγγελος, Ο πρώτος πανηγυρικός εορτασμός της επετείου απελευθέρωσης της Ελασσόνας. Το εργοστάσιο ηλεκτροφωτισμού και η ίδρυση του γυμνασίου (1939), Θεσσαλικό Ημερολόγιο, 81 (Λάρισα 2022) 49-62 ↩︎
4. Σέττας Νικ. Μελέτη περί της Γεωργικής, Κτηνοτροφικής, Δενδροκομικής και Παραγωγικής Καθόλου Αναπτύξεως της Επαρχίας Ελασσόνας (1939), Επιμέλεια-Εισαγωγή-Σχόλια: Τσακνάκης, Ε., Δήμος Ελασσόνας 2023 ↩︎