Εισαγωγή και Προετοιμασία

Οι αποκριάτικες γιορτές στην παλιά Ελασσόνα αποτελούσαν επιβίωση των αρχαίων Διονυσιακών εορτών, με κύρια χαρακτηριστικά την απεριόριστη ελευθεροστομία και τη συμμετοχή και των δύο φύλων. Η προετοιμασία ξεκινούσε με το άνοιγμα του Τριωδίου. Αγόρια κάθε ηλικίας ανέβαιναν στις πλαγιές (Ολυμπιώτισσα, φαράγγι Κουραδιάρη, Δρυάνοβο) για να κόψουν κέδρα. Τα μετέφεραν με τριχιές στις γειτονιές τους, όπου υπήρχε μεγάλος ανταγωνισμός για το ποια γειτονιά θα συγκεντρώσει τα περισσότερα για τη νυχτερινή φωτιά της «Μεγάλης Αποκριάς».

Η Εβδομάδα της Αποκριάς και οι Μεταμφιέσεις

Το καρναβάλι ξεκινούσε την Κυριακή της Κρεωφάγου και διαρκούσε μία εβδομάδα. Δεν διοργανώνονταν δημόσιοι χοροί, αλλά παρέες μεταμφιεσμένων ανδρών και γυναικών εισέβαλαν σε σπίτια που είχαν ανοιχτές πόρτες. Οι οικοδεσπότες τούς υποδέχονταν φιλόξενα, προσπαθώντας να μαντέψουν την ταυτότητά τους, ενώ τους κερνούσαν γλυκά και ποτά. Αυτή η συνθήκη έδινε τη μοναδική ευκαιρία στους νέους να προσεγγίσουν τις κοπέλες που επιθυμούσαν και να εκφράσουν τα συναισθήματά τους, καθώς εκείνη την εποχή οι γυναίκες ήταν περιορισμένες στο σπίτι και έβγαιναν μόνο τις Κυριακές.

Η Ατμόσφαιρα και το Φαγητό

Η εβδομάδα χαρακτηριζόταν από χαρά, πειράγματα και καλοφαγία. Σε μια εποχή λιτότητας, όπου το κρέας ήταν σπάνιο (σπαρτιατική δίαιτα), αυτές τις μέρες υπήρχε αφθονία φαγητού, κάτι που θεωρούνταν «πραγματική ευτυχία». Ο κόσμος απολάμβανε την αριστοφανική σάτιρα των μεταμφιεσμένων.

Η Κυριακή της Τυρινής και η «Μπαρταριά»

Το αποκορύφωμα ήταν η Κυριακή της Τυρινής. Όλη η πόλη γέμιζε καρναβαλιστές που τραγουδούσαν και σάτιριζαν. Μόλις έπεφτε το σκοτάδι, τα παιδιά ετοίμαζαν την «Μπαρταριά» (τη φωτιά). Σώρευαν τα κέδρα σε σχήμα πυραμίδας και άναβαν τεράστιες φωτιές, με τις γειτονιές (όπως το Βαρόσι, τα Ζωγέϊκα, του Μπάδραβου) να συναγωνίζονται για το ύψος της φλόγας.

Γύρω από τη φωτιά στηνόταν χορός σε διπλή ζώνη (άντρες μέσα, γυναίκες έξω). Οι κορυφαίοι του χορού αυτοσχεδίαζαν σατιρικούς στίχους, αποκαλύπτοντας σκάνδαλα και ιστορίες των κατοίκων χωρίς κανείς να παρεξηγείται. Το «όργιο ελευθεροστομίας» σταματούσε μόνο όταν η φωτιά γινόταν θράκα.

Τα Έθιμα της Φωτιάς και το «Συγχώριο»

Στη συνέχεια, οι νέοι πηδούσαν πάνω από τη θράκα («πύρινο αλώνι») ως αθλητική επίδειξη, καίγοντας συχνά τις μάλλινες κάλτσες τους. Οι νοικοκυρές έπαιρναν θράκα για τα σπίτια τους. Πριν αποχωρήσουν, γινόταν το «Συγχώριο»: όλοι αντάλλασσαν χειροφιλήματα με τους σεβαστότερους και συγχωρούνταν («Σχώρα με» – «Σχωρεμένος νάσαι»), αποκαθιστώντας τις σχέσεις τους από τα πειράγματα της βραδιάς. Μάλιστα, μέσω των σατιρικών τραγουδιών γίνονταν συχνά ερωτικές εξομολογήσεις που κατέληγαν σε γάμους.

Το Οικογενειακό Τραπέζι και ο «Χάσκας»

Η βραδιά έκλεινε στα σπίτια με πλούσιο τραπέζι (γαλατόπιτες, χαλβάς). Το έθιμο του «Χάσκα» σφράγιζε το δείπνο: ο γηραιότερος έδενε ένα κομμάτι χαλβά σε κλωστή κρεμασμένη από τον πλάστη και την κουνούσε στα στόματα των άλλων, που προσπαθούσαν να το δαγκώσουν χωρίς χέρια. Έτσι, μέσα σε κλίμα χαράς, τελείωνε η Αποκριά και ξεκινούσε η νηστεία.

Πηγή: Κώστας Περραιβός, «Οι μεγάλες αποκριές», Περραιβία 3 ( Ελασσόνα 1974) 15-17.

Σύνοψη NotebookLM