Το δέκατο ένατο άρθρο των Πρακτικών του 2ου Συνεδρίου Τοπικής Ιστορίας του Δήμου Ελασσόνας τιτλοφορείται «Η υδροδότηση της Κρανιάς Ελασσόνας το 1936» και υπογράφεται από τον Γιώργο Ι. Μπαλή.

Παρουσίαση του Άρθρου

Η μελέτη παρουσιάζει την ιστορική διαδρομή και την τεχνική υλοποίηση ενός από τα σημαντικότερα έργα υποδομής για την Κρανιά (παλαιότερα γνωστή και ως Ξηροκρανιά λόγω της έλλειψης νερού), την κατασκευή του πρώτου σύγχρονου υδραγωγείου το 1936.

• Το Πρόβλημα της Λειψυδρίας: Λόγω του πετρώδους εδάφους και της απουσίας πηγών κοντά στον οικισμό, οι κάτοικοι αναγκάζονταν για δεκαετίες να διανύουν μεγάλες αποστάσεις προς τη θέση «Πηγάδια» ή το παλιό υδραγωγείο της Μαζντηράχης για την εξασφάλιση νερού.

• Το Έργο του «Ρούντου»: Η λύση δόθηκε με τη μεταφορά νερού από τις πηγές της περιοχής Ρούντου, σε υψόμετρο 1.000 μέτρων, που απείχαν περίπου 4,5 χιλιόμετρα από το χωριό. Εμπνευστής του έργου ήταν ο Δημήτριος Παπαθανασίου και η υλοποίηση ξεκίνησε επί προεδρίας Αθανασίου Μαυρομάτη.

• Τεχνικά Χαρακτηριστικά: Το σύστημα λειτούργησε με τη δύναμη της βαρύτητας. Περιλάμβανε:

    ◦ Την κατασκευή σειράς λιθόκτιστων ημιυπόγειων δεξαμενών (ντεπόζιτα) κατά μήκος της διαδρομής για τη συλλογή και τον έλεγχο της ροής.

    ◦ Τη διάνοιξη υπόγειας στοάς (τούνελ) 100 μέτρων στη θέση «Γαλαρία» για το πέρασμα των σωλήνων.

    ◦ Τη χρήση χαλυβδοσωλήνων και τσιμεντοσωλήνων, οι οποίοι μεταφέρθηκαν με ημίονους και προσωπική εργασία των κατοίκων.

• Οικονομικό Κόστος: Αν και ο αρχικός προϋπολογισμός ήταν 200.000 δραχμές, το τελικό κόστος εκτινάχθηκε στις 852.000 έως 1.150.000 δραχμές, καθώς το έργο αποδείχθηκε πολύ πιο σύνθετο, ενώ προστέθηκε και η κατασκευή μιας περίτεχνης πέτρινης βρύσης στο κέντρο του χωριού.

Κριτική Προσέγγιση

1. Αξιοποίηση Πρωτογενών Αρχείων: Ο συγγραφέας βασίζει τη μελέτη του στην ενδελεχή έρευνα των Πρακτικών του Κοινοτικού Συμβουλίου της περιόδου 1919-1942. Η παράθεση αυτούσιων των εργολαβικών συμβολαίων και των πληρεξουσίων εγγράφων (π.χ. με τον εργολάβο Νικόλαο Κεφαλίδη) προσδίδει στο άρθρο αδιαμφισβήτητη ιστορική εγκυρότητα και τεκμηριώνει τη διοικητική γραφειοκρατία της εποχής.

2. Ανάδειξη της Κοινωνικής Σημασίας: Το άρθρο αναδεικνύει πώς ένα τεχνικό έργο λειτούργησε ως καταλύτης κοινωνικής αλλαγής. Η υδροδότηση δεν ήταν απλώς μια άνεση, αλλά μια πράξη επιβίωσης που επέτρεψε την παραμονή των οικογενειών στην Κρανιά, τη βελτίωση της υγιεινής και την ανάπτυξη της κτηνοτροφίας.

3. Τεχνική και Λαογραφική Περιγραφή: Είναι αξιοσημείωτη η λεπτομερής καταγραφή της διαδρομής του αγωγού και των «ντεπόζιτων». Η σύνδεση των τοπωνυμίων (π.χ. «Γαλαρία») με τις τεχνικές ανάγκες του έργου (διάνοιξη στοάς) δείχνει πώς η ανθρώπινη επέμβαση στο περιβάλλον σμιλεύει την τοπική ονοματολογία και μνήμη.

4. Η Πολιτική Διάσταση: Μέσα από δημοσιεύματα του Τύπου της εποχής (εφημ. Ελευθερία Λαρίσης, 1933), ο συγγραφέας αναδεικνύει τις πολιτικές αντιπαραθέσεις που περιέβαλλαν το έργο, καθώς η αντιπολίτευση κατηγορούσε τη διοίκηση για καθυστερήσεις και κομματική εύνοια, γεγονός που αποδεικνύει ότι τα έργα ύδρευσης ήταν πάντα στο επίκεντρο της τοπικής πολιτικής ζωής.

Συμπέρασμα: Η εργασία του Γιώργου Μπαλή αποτελεί έναν ύμνο στη συλλογική προσπάθεια και την πολιτική βούληση. Καταφέρνει να μετατρέψει την τεχνική περιγραφή ενός υδραγωγείου σε μια ζωντανή αφήγηση της πάλης του ανθρώπου με τη φύση, διασώζοντας την ιστορική μνήμη ενός έργου που κυριολεκτικά ξεδίψασε την «Ξηροκρανιά».

Σύνοψη από το NotebookLM