Το άρθρο του Στέφανου Δαλαμπύρα με τίτλο «Ανέκδοτες επιγραφές των μεταβυζαντινών μνημείων της Τσαριτσάνης και της περιοχής της (Μέρος Όγδοο)» είναι δημοσιευμένο στον 12ο τόμο του Θεσσαλικού Ημερολογίου 1987 (σελ. 113-122).

Ακολουθεί η κριτική παρουσίαση της μελέτης:

1. Αντικείμενο και Ιστορικό Πλαίσιο

Το όγδοο μέρος αυτής της συνεχιζόμενης έρευνας εστιάζει αποκλειστικά στη Μονή του Αγίου Δημητρίου, γνωστή και ως Βαλέτσικο, η οποία βρίσκεται βορειοανατολικά της Τσαριτσάνης. Ο συγγραφέας ξεκινά με ένα σύντομο ιστορικό, αναφέροντας ότι το όνομα «Βαλέτσικο» είναι σλαβικής προέλευσης και σημαίνει «μικρό παιδί», συνδέοντάς το με μια τοπική παράδοση θεραπείας ενός παιδιού Βουλγάρου ηγεμόνα. Παρέχει επίσης σημαντικές τοπογραφικές πληροφορίες για το κτιριακό συγκρότημα, το οποίο περιλαμβάνει έναν μονόχωρο, ξυλόστεγο ναό με αξιόλογες τοιχογραφίες των αρχών του 17ου αιώνα.

2. Τεκμηρίωση και Επιγραφική Ανάλυση

Ο πυρήνας του άρθρου είναι η λεπτομερής παρουσίαση επτά επιγραφών (αρ. 48-54), οι οποίες αναλύονται με επιστημονική ακρίβεια. Ο Δαλαμπύρας δεν περιορίζεται στην απλή μεταγραφή τους, αλλά:

• Παρέχει τις ακριβείς διαστάσεις και το ύψος των γραμμάτων.

• Προσδιορίζει τη θέση τους (π.χ. στην πρόθεση του ιερού, σε φορητές εικόνες ή σε πύλες).

• Συνοδεύει το κείμενο με φωτογραφικό υλικό που καθιστά δυνατή την επαλήθευση της ανάγνωσης.

3. Ιστορικά Συμπεράσματα και Πίνακες

Η μελέτη προσφέρει πολύτιμα στοιχεία για την ιστορία της περιοχής:

• Χρονολόγηση: Μέσω των επιγραφών τεκμηριώνεται η ιστορική διαδρομή της μονής από το 1668 έως το 1790.

• Εκκλησιαστική Ιστορία: Αναφέρονται ονόματα επισκόπων της Επισκοπής Δομενίκου και Ελασσόνας, όπως ο Γερμανός (1668), ο Φιλόθεος (1673) και ο Παρθένιος (1760), διορθώνοντας σε ορισμένες περιπτώσεις λανθασμένες χρονολογίες παλαιότερων καταλόγων.

• Καλλιτεχνική Δραστηριότητα: Εντοπίζονται ονόματα ζωγράφων (π.χ. ο ιερέας Ιωάννης το 1615), ξυλογλυπτών και μεταλλοτεχνιτών-χρυσοχόων που εργάστηκαν στην περιοχή.

4. Μεθοδολογική Αξία

Η αξία της εργασίας ενισχύεται από τα συγκεντρωτικά παραρτήματα στο τέλος του άρθρου. Ο συγγραφέας παραθέτει τέσσερις πίνακες (Επισκόπων, Ηγουμένων, Τεχνιτών και Προεστών) και ένα πλήρες ευρετήριο κυρίων ονομάτων. Αυτή η οργάνωση μετατρέπει μια απλή καταγραφή επιγραφών σε ένα ολοκληρωμένο ερευνητικό εργαλείο για την κοινωνική και οικονομική ιστορία της Τσαριτσάνης, καθώς αποκαλύπτει τα ονόματα των δωρητών και των τοπικών αρχόντων που χρηματοδότησαν την ανέγερση και τη συντήρηση των μνημείων.

Εν κατακλείδι, η μελέτη του Δαλαμπύρα αποτελεί ένα υπόδειγμα τοπικής ιστοριογραφίας, συνδυάζοντας την επιτόπια έρευνα με τη συστηματική αρχειοθέτηση, διασώζοντας πληροφορίες που συχνά φθείρονται από τον χρόνο.

Σύνοψη από το NotebookLM