Το δέκατο έβδομο άρθρο των Πρακτικών του 2ου Συνεδρίου Τοπικής Ιστορίας του Δήμου Ελασσόνας υπογράφεται από την Αθανασία Ντάλλα και έχει διπλό θεματικό άξονα: «1. Ψηφίδες Ιστορίας της επαρχίας Ελασσόνας μέσα από τον Τύπο της δεκαετίας 1920-1930. 2. Η διανομή γης στα πρώην κονιαροχώρια, Παζαρλάδες (Λόφος), Σάντοβο-Ορμανλί (Καλλιθέα) και Μπαρακάδες (Ασπρόχωμα) μέσα από τα αρχεία της Πολιτικής Γης».

Παρουσίαση του Άρθρου

Η μελέτη εξετάζει τη μεταβατική και ταραγμένη δεκαετία 1920-1930, εστιάζοντας στις κοινωνικές αλλαγές που έφερε ο Μικρασιατικός Πόλεμος και η αγροτική μεταρρύθμιση στην επαρχία Ελασσόνας.

• Η Ελασσόνα στον Τύπο (1920-1930):

    ◦ Μικρασιατική Εκστρατεία: Μέσα από εφημερίδες όπως η Μακεδονία και η Θεσσαλία, καταγράφονται ονόματα τραυματιών και πεσόντων από χωριά της Ελασσόνας (π.χ. Βουβάλα, Βλαχογιάννι, Μαγούλα, Κοκκινοπηλός), καθώς και η συνδρομή ομογενών από την Αμερική για την ανακούφιση των προσφύγων,.

    ◦ Προσφυγικό Ζήτημα: Το 1924 ιδρύεται η Ένωση Προσφύγων Επαρχίας Ελασσόνος με έδρα την Τσαριτσάνη. Καταγράφονται εντάσεις και κτηματικές διαφορές ανάμεσα σε γηγενείς και πρόσφυγες σε χωριά όπως το Δομένικο και τα Αραδοσίβια.

    ◦ Απαλλοτριώσεις: Η δεκαετία χαρακτηρίζεται από τη διάλυση των τσιφλικιών. Πολλά κτήματα σε χωριά (Δομένικο, Καρυά, Βλαχογιάννι κ.ά.) κηρύσσονται απαλλοτριωτέα για την αποκατάσταση ακτημόνων.

• Η Διανομή Γης στα Κονιαροχώρια:

    ◦ Παζαρλάδες (Λόφος): Το 1923 εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες από τον Πόντο. Η οριστική διανομή κλήρων έγινε το 1930 αποκλειστικά σε πρόσφυγες, ενώ οι γηγενείς κτηνοτρόφοι (Κοπατσαραίοι) αγόρασαν εκτάσεις όπως η «Κουρεμένη».

    ◦ Σάντοβο (Καλλιθέα): Το 1930 διανεμήθηκαν κλήροι σε 132 δικαιούχους, κυρίως πρόσφυγες ελληνικής και αρμενικής καταγωγής.

    ◦ Μπαρακάδες (Ασπρόχωμα): Μετά την αποχώρηση των Τούρκων το 1912, τη γη καλλιεργούσαν ακτήμονες Κοκκινοπλίτες, οι οποίοι τελικά δικαιώθηκαν στη διανομή του 1930 έναντι ισχυρών τσελιγκάδων που διεκδικούσαν την έκταση,.

Κριτική Προσέγγιση

1. Πρωτογενής Έρευνα και Τεκμηρίωση: Η συγγραφέας συνδυάζει υποδειγματικά την αποδελτίωση του Τύπου με τη μελέτη των αρχείων της Πολιτικής Γης,. Η χρήση των κτηματολογικών πινάκων προσφέρει ακριβή στοιχεία για το μέγεθος των κλήρων και την εθνική/κοινωνική προέλευση των ιδιοκτητών.

2. Ανάδειξη Κοινωνικών Συγκρούσεων: Το άρθρο δεν ωραιοποιεί την κατάσταση, αλλά αναδεικνύει τις αντιπαλότητες που γεννήθηκαν από την ανάγκη για επιβίωση. Η σύγκρουση προσφύγων και γηγενών για τη γη, αλλά και οι καταγγελίες κατά της «κοτσαμπασικής» νοοτροπίας της εποχής, δίνουν στο κείμενο μια έντονη κοινωνιολογική διάσταση.

3. Ιστορική Συνέχεια και Τοπωνυμία: Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ερμηνεία των ονομάτων των οικισμών (π.χ. Παζαρλάδες από το παζάρι, Ασπρόχωμα από το χρώμα του εδάφους), συνδέοντας τη γλωσσολογία με την ιστορική γεωγραφία της περιοχής.

4. Η Σημασία της Αγροτικής Μεταρρύθμισης: Η μελέτη τεκμηριώνει πώς η απαλλοτρίωση των ανταλλάξιμων μουσουλμανικών γαιών αποτέλεσε το θεμέλιο για την οικονομική σταθεροποίηση της επαρχίας Ελασσόνας και την οριστική ενσωμάτωση των προσφυγικών πληθυσμών.

Συμπέρασμα: Η εργασία της Αθανασίας Ντάλλα αποτελεί μια σφαιρική ιστορική ανασκόπηση μιας κρίσιμης περιόδου. Καταφέρνει να μετατρέψει τα «ξερά» αρχεία της Πολιτικής Γης σε μια ζωντανή αφήγηση για το πώς ο κάματος των ανθρώπων και οι πολιτικές αποφάσεις αναμόρφωσαν τον χάρτη της βόρειας Ελασσόνας.

Σύνοψη από το NotebookLM