Το δέκατο έκτο άρθρο των Πρακτικών του 2ου Συνεδρίου Τοπικής Ιστορίας του Δήμου Ελασσόνας τιτλοφορείται «Το Αμούρι της Ελασσόνας το 1916. Επώνυμα και τοπωνύμια» και συγγράφηκε από τον ιστορικό ερευνητή και εκδότη του «Θεσσαλικού Ημερολογίου», Κώστα Σπανό.

Παρουσίαση του Άρθρου

Η μελέτη προσφέρει μια σπάνια εικόνα του ιδιοκτησιακού καθεστώτος στο Αμούρι στις αρχές του 20ού αιώνα, βασιζόμενη σε ένα Βασιλικό Διάταγμα του 1916.

• Ιστορικό Υπόβαθρο: Ο συγγραφέας αναφέρει ότι την περίοδο 1812-1819, ο Βελή πασάς (γιος του Αλή πασά) κατείχε τσιφλίκι 13 ζευγαριών στο Αμούρι. Το 1916, η γη βρισκόταν στα χέρια του τσιφλικά Αλή Μπαχρή, ο οποίος προσπάθησε δικαστικά να ακυρώσει τις προσπάθειες των χωρικών για απαλλοτρίωση. Τελικά, ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος επέτρεψε την απαλλοτρίωση υπέρ των κολίγων του χωριού.

• Περιουσιακά Στοιχεία: Τα κτήματα του Αλή Μπαχρή ήταν χωρισμένα σε 25 τμήματα και περιλάμβαναν 203 ακίνητα: 168 αγρούς, 7 αυλαγάδες, 8 αμπέλια, 9 αλώνια, 2 κήπους, ένα κονάκι (έπαυλη), 7 οικίες και ένα οικόπεδο.

• Οι Δικαιούχοι: Η γη δόθηκε σε 43 δικαιούχους, εκ των οποίων οι 36 ήταν Αμουριώτες, οι 4 Βερδικουσιώτες και οι 3 Πραιτωρίτες. Ο Σπανός παραθέτει τα ονόματα όλων των δικαιούχων (π.χ. Γιώτας, Καντορίνης, Μανασσής, Τυρναβίτης), προσφέροντας πολύτιμα γενεαλογικά στοιχεία.

• Μουσουλμανική Παρουσία: Το 1916 στο Αμούρι ζούσαν ακόμη αρκετοί μουσουλμάνοι. Στο διάταγμα αναφέρονται 19 μουσουλμάνοι ως συνορίτες των κτημάτων, καθώς και η ύπαρξη τζαμιού και του τάφου ενός Ρεσήτ πασά.

Τοπωνυμική Έρευνα

Ένα από τα σημαντικότερα μέρη του άρθρου είναι η καταγραφή και ερμηνεία περίπου 60 τοπωνυμίων της περιοχής. Ενδεικτικά:

• Βριζόστι: Εγκαταλειμμένος οικισμός που μαρτυρεί μετακινήσεις πληθυσμών.

• Παλιοχώρι: Περιοχή όπου υπήρχε αρχικά ο οικισμός, χωρισμένος σε δύο συνοικίες (Επάνω και Κάτω).

• Ιμπλιάκι: Λέξη αραβικής προέλευσης που σημαίνει «ιδιοκτησία» ή «κτήματα» του τσιφλικά.

• Χαμάμια: Μαρτυρία για την ύπαρξη λουτρών των μουσουλμάνων.

Κριτική Προσέγγιση

1. Τεκμηρίωση Μεταβατικών Περιόδων: Το άρθρο του Κώστα Σπανού είναι εξαιρετικής σημασίας, καθώς φωτίζει τη μεταβατική περίοδο από την απελευθέρωση (1912) έως την οριστική αποχώρηση των μουσουλμανικών πληθυσμών (1924),. Αναδεικνύει τις νομικές και κοινωνικές μάχες των κολίγων για την απόκτηση της γης που καλλιεργούσαν για γενιές.

2. Ονοματολογική και Κοινωνική Αξία: Η παράθεση των 43 επωνύμων των πρώτων ιδιοκτητών λειτουργεί ως ληξιαρχική πηγή για τις σημερινές οικογένειες του Αμουρίου,. Ταυτόχρονα, η αναφορά σε Έλληνες συνορίτες (όπως ο Βασίλειος Τυρναβίτης) δείχνει ότι υπήρχε ήδη μια τάξη Ελλήνων μικροϊδιοκτητών δίπλα στο μεγάλο τσιφλίκι.

3. Γλωσσολογικός Πλούτος: Η ερμηνεία των τοπωνυμίων (αραβικής, τουρκικής και βλάχικης προέλευσης) αποκαλύπτει την πολυπολιτισμική ιστορία της περιοχής,. Λέξεις όπως «Ασμάκι», «Γκιολ Τσαΐρι» και «Βαλιαμάρα» συνθέτουν το ιστορικό μωσαϊκό του Θεσσαλικού κάμπου.

4. Αρχειακή Πληρότητα: Η χρήση του ΦΕΚ του 1916 ως πρωτογενούς πηγής προσδίδει στο άρθρο αδιαμφισβήτητη επιστημονική εγκυρότητα. Ο συγγραφέας καταφέρνει να μετατρέψει ένα στεγνό διοικητικό έγγραφο σε μια ζωντανή αφήγηση της τοπικής κοινωνικής γεωγραφίας.

Συμπέρασμα: Η εργασία του Κώστα Σπανού αποτελεί θεμέλιο λίθο για την ιστορία του Αμουρίου. Μέσα από τα ονόματα και τις τοποθεσίες, αναδεικνύεται η αγωνία του αγροτικού κόσμου για αυτονομία και η σταδιακή αποδόμηση του συστήματος των τσιφλικιών στην επαρχία Ελασσόνας.

Σύνοψη από το NotebookLM