Η μελέτη του Ευάγγελου Β. Τσακνάκη, με τίτλο «Συμβολή στην ιστορία της εκπαίδευσης στην Τσαριτσάνη. Μελέτη 9 εγγράφων (1883-1901)», αποτελεί μια πολύτιμη αρχειακή έρευνα που φωτίζει τη λειτουργία των εκπαιδευτηρίων της Τσαριτσάνης κατά την τελευταία περίοδο της Τουρκοκρατίας.

Σύνοψη του Περιεχομένου

Ο συγγραφέας εξετάζει 9 ανέκδοτα χειρόγραφα από το αρχείο των εκπαιδευτηρίων, τα οποία καλύπτουν μια κρίσιμη εικοσαετία. Μέσα από αυτά, ανασυνθέτει το εκπαιδευτικό τοπίο της ιστορικής κωμόπολης:

• Ιστορική Συνέχεια: Η μελέτη υπενθυμίζει ότι η σχολή λειτουργούσε ήδη από το 1690, με διδασκάλους όπως ο Κωνσταντίνος Κούμας και ο Κωνσταντίνος Οικονόμος.

• Τα 9 Έγγραφα: Περιλαμβάνουν αποδείξεις πληρωμής δασκάλων (όπως των Β. Παλάγκα, Θ. Χατζηκουτσέλη, Ν. Δημάδη), λογαριασμούς εξόδων για δικαστικές διαμάχες και αλληλογραφία για τη διαχείριση της σχολικής περιουσίας.

• Κοινωνική Διάσταση: Ξεχωρίζουν έγγραφα που αποκαλύπτουν την ανθρώπινη πλευρά της εποχής, όπως η αίτηση της χήρας Αρετής Τσικιρογιάννη για δεδουλευμένα του συζύγου της και η αναφορά της δασκάλας Φανής Τσακνάκη για το έθιμο προσφοράς εργόχειρων στους επισήμους κατά τις εξετάσεις.

• Κρίση του 1899-1900: Καταγράφεται η αναστολή λειτουργίας των σχολείων όταν η οθωμανική διοίκηση χαρακτήρισε αυθαίρετα τα κοινοτικά κτήματα ως εθνικά, στερώντας από τα εκπαιδευτήρια πόρους 250 λιρών.

Κριτική Αξιολόγηση

1. Αξιοποίηση του «Μικρού Αρχείου»: Η ισχύς της μελέτης έγκειται στην ικανότητα του Τσακνάκη να εξάγει ευρύτερα συμπεράσματα από φαινομενικά «ασήμαντα» έγγραφα, όπως μια απόδειξη ή μια αίτηση ενοικίασης ενός αρτοποιείου. Αυτά τα τεκμήρια αποδεικνύουν ότι τα σχολεία της Τσαριτσάνης δεν ήταν απλώς πνευματικά ιδρύματα, αλλά αυτόνομοι οικονομικοί οργανισμοί που διαχειρίζονταν ακίνητα για να επιβιώσουν.

2. Προσωπογραφική Τεκμηρίωση: Ο συγγραφέας επιτυγχάνει μια σημαντική καταγραφή ονομάτων διδασκάλων και εφόρων, προσδιορίζοντας τις ιδιότητές τους και το μορφωτικό τους επίπεδο. Η αναφορά σε δασκάλους που σπούδασαν στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης ή στο Διδασκαλείο Θεσσαλονίκης καταδεικνύει το υψηλό επίπεδο των εκπαιδευτικών που στελέχωναν την Τσαριτσάνη.

3. Ανάδειξη της Κοινοτικής Αλληλεγγύης: Το άρθρο αναδεικνύει τον ρόλο της κοινότητας και των τοπικών ευεργετών. Η πληροφορία ότι η Κοινότητα Ελασσόνας ενίσχυσε τα μαθητικά συσσίτια με 40.000 δραχμές το 1939 (σε συνδυασμό με τις παλαιότερες δωρεές) δείχνει μια διαχρονική προσήλωση στην παιδεία ως μέσο εθνικής επιβίωσης.

4. Ιστορική Γλαφυρότητα: Η λεπτομερής περιγραφή των εξετάσεων του Παρθεναγωγείου και του Νηπιαγωγείου προσφέρει μια ζωντανή εικόνα της κοινωνικής ζωής. Η συμμετοχή του κόσμου και η έκθεση των εργόχειρων των μαθητριών δείχνουν ότι η εκπαίδευση ήταν το κεντρικό γεγονός της τοπικής κοινωνίας.

Συμπέρασμα

Η εργασία του Ευάγγελου Τσακνάκη είναι μια συστηματική συμβολή στην ιστορία της Θεσσαλικής εκπαίδευσης. Καταφέρνει να τεκμηριώσει τη λειτουργία ενός εκπαιδευτικού κέντρου που, παρά τις οικονομικές πιέσεις και τις αυθαιρεσίες των κατακτητών, παρέμεινε ο «φάρος» για ολόκληρη την επαρχία Ελασσόνας.

Σύνοψη από το Notebooklm