Η μελέτη του Γιώργου Ι. Μπαλή, με τίτλο «Οικονομικά της Μονής Παλαιοκαρυάς Κρανιάς στα τέλη του 19ου αιώνα», αποτελεί μια εξαιρετικά λεπτομερή καταγραφή της οικονομικής δραστηριότητας ενός σημαντικού μεταβυζαντινού μνημείου της Ελασσόνας κατά την τελευταία περίοδο της Τουρκοκρατίας (1894-1900).

Σύνοψη του Περιεχομένου

Ο συγγραφέας αναλύει ένα χειρόγραφο τετράδιο 35 σελίδων που χρησίμευε ως βιβλίο εσόδων-εξόδων της Μονής. Μέσα από την επεξεργασία των λογιστικών εγγραφών, η μελέτη αναδεικνύει:

• Νομισματικό Σύστημα: Τη χρήση γροσίων, παράδων, οθωμανικών λιρών και μετζιτίων στις συναλλαγές.

• Κοινωνική Γεωγραφία: Την καταγραφή 118 ονομάτων Ελλήνων και 5 Μουσουλμάνων, καθώς και 18 διαφορετικών επαγγελμάτων (από ψωμάδες και αγωγιάτες μέχρι ωρολογάδες και γανωτές), αποκαλύπτοντας ένα δίκτυο συνεργατών από 14 διαφορετικά χωριά της περιοχής.

• Καθημερινή Ζωή και Διατροφή: Τις αγορές ειδών διατροφής (κρέας, ψάρια από την Κάρλα, φρούτα, κρασί, καπνό) και τις τιμές τους, οι οποίες παρέμειναν εντυπωσιακά σταθερές κατά την εξαετία.

• Πρόνοια για το Προσωπικό: Τη δαπάνη για την υπόδηση (τσαρούχια) και την ένδυση των εργαζομένων, που αποτελούσε μέρος της συμφωνίας εργασίας τους.

Κριτική Αξιολόγηση

1. Η «Μικροϊστορία» ως Εργαλείο Τεκμηρίωσης: Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα της εργασίας είναι ότι μετατρέπει μια «στεγνή» λογιστική πηγή σε ένα πλούσιο κοινωνικό-οικονομικό αφήγημα. Ο Μπαλής δεν παραθέτει απλώς νούμερα, αλλά ανασυνθέτει την καθημερινότητα μιας εποχής όπου η Μονή λειτουργούσε ως ένας ισχυρός οικονομικός κόμβος που στήριζε την τοπική αγορά και απασχολούσε δεκάδες τεχνίτες και εργάτες.

2. Στατιστική και Οικονομική Ακρίβεια: Η μελέτη προσφέρει πολύτιμα δεδομένα για την αγοραστική δύναμη της εποχής. Η καταγραφή των τιμών (π.χ. 1 οκά κρέας προς 7 γρόσια ή 1 οκά κρασί προς 4 γρόσια) επιτρέπει στους σύγχρονους ιστορικούς να συγκρίνουν το βιοτικό επίπεδο της περιοχής με άλλα κέντρα της οθωμανικής επικράτειας.

3. Λαογραφική και Γλωσσολογική Συμβολή: Ο συγγραφέας ορθά επισημαίνει ότι οι εγγραφές διασώζουν σπάνιες λέξεις της θεσσαλικής διαλέκτου και ορολογίες που αφορούν παραδοσιακά εργαλεία και εξαρτήματα υποζυγίων (π.χ. ιγκλοσήρτι, πανοκάπουλο), εμπλουτίζοντας το τοπικό γλωσσάρι.

4. Ανάδειξη της Μοναστηριακής Διαχείρισης: Αποκαλύπτεται ο κεντρικός ρόλος του καλόγερου Θεοφάνη και του ηγουμένου στη διαχείριση της περιουσίας, καθώς και η εμπιστοσύνη της τοπικής κοινωνίας προς τη Μονή, η οποία λειτουργούσε σχεδόν ως πιστωτικό ίδρυμα, δανείζοντας και δανειζόμενη χρήματα.

Συμπέρασμα

Η εργασία του Γιώργου Μπαλή είναι μια πολύτιμη πηγή για την ιστορική έρευνα, καθώς φωτίζει την οικονομική ζωή στην επαρχία Ελασσόνας σε μια μεταβατική περίοδο. Καταφέρνει να αποδείξει ότι η ιστορία δεν γράφεται μόνο στα πεδία των μαχών, αλλά και στις καθημερινές συναλλαγές στα κελάρια και τα αλώνια των μοναστηριών.

Σύνοψη από το Notebooklm