Άρθρο των Πρακτικών του 2ου Συνεδρίου Τοπικής Ιστορίας του Δήμου Ελασσόνας φέρει τον τίτλο «Μεταβυζαντινοί ναοί στο Πραιτώρι της Ελασσόνας». Υπογράφεται από μια διεπιστημονική ομάδα ειδικών: τον Πασχάλη Ανδρούδη (Αρχιτέκτονα-Αναστηλωτή, Καθηγητή ΑΠΘ), τον Κώστα Ντέλμα (Πολιτικό Μηχανικό-Αναστηλωτή) και τη Σταυρούλα Σδρόλια (Αρχαιολόγο, Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λάρισας).

Παρουσίαση του Άρθρου

Η μελέτη επικεντρώνεται σε δύο σημαντικά μνημεία του Πραιτωρίου, τον Άγιο Νικόλαο και τον Άγιο Αθανάσιο, με αφορμή τις καταστροφές που υπέστησαν από τον σεισμό του Μαρτίου του 2021.

• Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου:

    ◦ Πρόκειται για μια τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική του 18ου αιώνα, η οποία έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο από το 2002.

    ◦ Οι συγγραφείς επισημαίνουν το ασυνήθιστα μεγάλο μήκος του ναού (22,50 μ.), που υπερβαίνει τα δεδομένα της περιοχής.

    ◦ Το άρθρο αναλύει τις νεότερες επεμβάσεις (π.χ. αντικατάσταση ξύλινων κιόνων με σκυρόδεμα, υπερύψωση μεσαίου κλίτους), οι οποίες αλλοίωσαν την τυπολογία του ναού και τον κατέστησαν στατικά επισφαλή κατά τον σεισμό.

    ◦ Κειμήλια και Τέχνη: Ο ναός διαθέτει τοιχογραφίες του πρώτου μισού του 18ου αιώνα (πιθανόν του 1743) με έντονη αφηγηματική διάθεση. Το ξυλόγλυπτο τέμπλο χρονολογείται στο 1773 και φέρει επιγραφή που μνημονεύει τον Αρχιεπίσκοπο Παρθένιο.

• Ιερός Ναός Αγίου Αθανασίου:

    ◦ Είναι ο κοιμητηριακός ναός του οικισμού, μονόχωρος και ξυλόστεγος.

    ◦ Ο σεισμός προκάλεσε την κατάρρευση τμήματος της βόρειας πλευράς του.

    ◦ Ιστόρηση: Παρά τις εξωτερικές επιχρίσεις, διασώζει τοιχογραφίες που χρονολογούνται στην περίοδο 1725-1736, καθώς στα δίπτυχα της προθέσεως αναφέρεται ο Επίσκοπος Άνθιμος. Το τέμπλο του περιλαμβάνει δεσποτικές εικόνες που ανάγονται στον 17ο αιώνα.

• Ιστορικό Πλαίσιο: Το Πραιτώρι αναφέρεται ως ένας από τους ακμαιότερους οικισμούς της Ελασσόνας ήδη από την οθωμανική απογραφή του 1570, καταλαμβάνοντας την τέταρτη θέση σε πληθυσμό (περίπου 1.300 κάτοικοι).

Κριτική Προσέγγιση

1. Επιστημονική Εγκυρότητα και Μεθοδολογία: Η συνεργασία αρχιτέκτονα, μηχανικού και αρχαιολόγου προσφέρει μια σφαιρική τεκμηρίωση. Η χρήση τεχνικών σχεδίων (κατόψεις, τομές) και η λεπτομερής καταγραφή των δομικών αλλοιώσεων καθιστούν το άρθρο απαραίτητο οδηγό για την επερχόμενη πλήρη αποκατάσταση των μνημείων,.

2. Ανάδειξη της «Κακοτεχνίας» των Νεότερων Επεμβάσεων: Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές της κριτικής των συγγραφέων είναι η επισήμανση ότι οι αυθαίρετες παρεμβάσεις του παρελθόντος (π.χ. χρήση μπετόν πάνω σε παλιά θεμέλια) ήταν αυτές που επιδείνωσαν τις ζημιές από τον σεισμό,. Αυτό αποτελεί ένα ηχηρό μήνυμα για την ανάγκη σεβασμού των παραδοσιακών τρόπων δόμησης κατά τις αναστηλώσεις.

3. Καλλιτεχνική και Κοινωνική Σύνδεση: Οι συγγραφείς καταφέρνουν να συνδέσουν τη ζωγραφική των ναών με την ευρύτερη καλλιτεχνική άνθηση της περιοχής (18ος αι.) και τη δράση Ηπειρωτών ζωγράφων,. Η αναφορά στις εμπορικές σχέσεις με το εξωτερικό και τα αφιερώματα δείχνει ότι οι ναοί δεν ήταν μόνο θρησκευτικά κέντρα, αλλά και δείκτες της οικονομικής ευμάρειας του Πραιτωρίου.

4. Πρακτική Αξία: Το άρθρο δεν είναι μόνο μια ιστορική αναδρομή, αλλά μια έκθεση σωστικών ενεργειών. Η δημοσίευση των επιγραφών των τέμπλων και των θρόνων βοηθά στη σταθεροποίηση της τοπικής χρονολόγησης και της εκκλησιαστικής ιστορίας της Επισκοπής Ελασσώνος,.

Συμπέρασμα: Πρόκειται για μια υψηλού επιπέδου αρχαιολογική και τεχνική μελέτη. Η εργασία των Ανδρούδη, Ντέλμα και Σδρόλια αποτελεί τη βάση για τη διάσωση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς του Πραιτωρίου, υπογραμμίζοντας ότι η προστασία των μνημείων απαιτεί βαθιά γνώση της ιστορίας τους αλλά και των δομικών τους ιδιαιτεροτήτων.

Σύνοψη από το NotebookLM