Συγγραφέας: Νικόλαος Χρ. Σέττας Επιμέλεια – Εισαγωγή – Σχόλια: Ευάγγελος Β. Τσακνάκης Έκδοση: Δήμος Ελασσόνας, 2023.

Η πρόσφατη έκδοση της μελέτης του γεωπόνου και διδάκτορα Νικόλαου Σέττα (1907-1990) αποτελεί ένα σπάνιο ιστορικό τεκμήριο για την κοινωνική και οικονομική ζωή της επαρχίας Ελασσόνας κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου,. Το έργο, το οποίο βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών το 1939 με το βραβείο «Ιωάννου Μυλωνοπούλου», παρέμενε αδημοσίευτο για δεκαετίες, μέχρι την πρόσφατη πρωτοβουλία του Δήμου Ελασσόνας και την επιμέλεια του Ευάγγελου Τσακνάκη.

Μεθοδολογία και Δομή

Ο Σέττας δεν περιορίστηκε σε μια θεωρητική προσέγγιση. Κατά τα έτη 1935-1936, διέτρεξε πεζός το μεγαλύτερο μέρος της επαρχίας, από το Δαμάσι έως τις υπώρειες του Ολύμπου, προκειμένου να καταγράψει την πραγματική κατάσταση του τόπου. Η μελέτη χωρίζεται σε δύο μέρη: το πρώτο περιγράφει την υφιστάμενη κατάσταση (γεωγραφία, πληθυσμός, κλίμα, συνθήκες διαβίωσης, παραγωγή) και το δεύτερο προτείνει συγκεκριμένα μέτρα βελτίωσης.

Κοινωνική και Οικονομική Ακτινογραφία

Το έργο προσφέρει μια διεισδυτική ματιά στις συνθήκες διαβίωσης της εποχής:

• Πληθυσμός: Αναλύεται το φυλετικό «μωσαϊκό» της περιοχής (Βλάχοι, Χασιώτες, γηγενείς) και η επίδραση της εισροής των 4.200 προσφύγων μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.

• Κοινωνικός Βίος: Ο συγγραφέας σχολιάζει το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο (με εξαίρεση την Τσαριτσάνη), την ισχυρή επιρροή του αρχηγού της οικογένειας και τη δυσχερή θέση της γυναίκας.

• Υγιεινή και Διατροφή: Συγκλονίζουν οι αναφορές στην έλλειψη καθαριότητας, την αποφυγή του λουτρού λόγω προκαταλήψεων και τις ασθένειες (ελονοσία, φυματίωση) που μάστιζαν τον πληθυσμό, σε συνδυασμό με μια λιτή ή και ελλιπή διατροφή.

• Γεωργία και Κτηνοτροφία: Καταγράφεται η μετάβαση από τα τσιφλίκια στην αναγκαστική απαλλοτρίωση και τη δημιουργία μικρών κλήρων. Ο Σέττας δίνει έμφαση στη σημασία της νομαδικής και χωρικής κτηνοτροφίας, σημειώνοντας ότι στην επαρχία εκτρέφονταν εκατοντάδες χιλιάδες αιγοπρόβατα.

Προτάσεις Ανάπτυξης

Στο δεύτερο μέρος, ο Σέττας αναδεικνύεται σε έναν οραματιστή δημόσιο λειτουργό. Προτείνει μέτρα που ξεκινούν από την αντικατάσταση του ξύλινου αρότρου με σιδερένιο και φτάνουν έως την ίδρυση κρατικών ιατρείων, την αναγκαστική ασφάλιση των γεωργών και την επιστημονική γεωργική έρευνα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στην εκπαίδευση των αγροτών ως βασική προϋπόθεση για τη βελτίωση της οικονομίας τους.

Συμπέρασμα

Η έκδοση αυτή δεν είναι απλώς μια γεωπονική μελέτη, αλλά ένας κατατοπιστικός οδηγός για κάθε ερευνητή της τοπικής ιστορίας. Η γραφή του Σέττα, γεμάτη σεβασμό για τον μόχθο του αγρότη αλλά και κριτική διάθεση απέναντι σε αναχρονιστικές παραδόσεις, καθιστά το βιβλίο ένα πολύτιμο ανάγνωσμα για την κατανόηση της εξέλιξης της Θεσσαλικής υπαίθρου.

Σημείωση: Η μελέτη αυτή αποτελεί την πρώτη ψηφιοποιημένη έκδοση του Δήμου Ελασσόνας, αναγνωρίζοντας την αξία της προσφοράς του Ν. Σέττα στην περιοχή.

Σύνοψη από το Notebooklm