Το δωδέκατο άρθρο των Πρακτικών του 2ου Συνεδρίου Τοπικής Ιστορίας του Δήμου Ελασσόνας τιτλοφορείται «Λαογραφικές καταγραφές από την Κρυόβρυση Ελασσόνας» και υπογράφεται από την Ευθυμία Σερλέτη.

Παρουσίαση του Άρθρου

Το άρθρο αποτελεί μια συστηματική καταγραφή του λαϊκού πολιτισμού της Κρυόβρυσης (παλαιά ονομασία Πουλιάνα), ενός ορεινού οικισμού του Ολύμπου σε υψόμετρο 1.050 μέτρων,. Η συγγραφέας άντλησε το υλικό της από συνεντεύξεις με τους παππούδες της (γεννηθέντες το 1898 και 1908) και τους γονείς της (γεννηθέντες το 1923 και 1935), διασώζοντας βιώματα ανθρώπων που έζησαν όλη τους τη ζωή στο χωριό.

• Υλικός Βίος και Διατροφή: Περιγράφεται με λεπτομέρεια η κατασκευή του παραδοσιακού φούρνου με τη χρήση «μουτζόχ» (ειδικού χώματος) και γιδόμαλλου, καθώς και η διαδικασία του ψησίματος-. Καταγράφονται παραδοσιακές συνταγές όπως το κατσιαμάκι (καλαμποκάλευρο με μέλι), η μπουμπότα, οι γκλινάδες, η μπατζάρα (χορτόπιτα) και οι λαγγίτες-.

• Γεωργικός Βίος και Έθιμα: Η συγγραφέας παραθέτει τις τελετουργίες που συνόδευαν τις αγροτικές εργασίες. Κατά τη σπορά, ευλογούσαν τα «πολυσπόρια» στην εκκλησία του Σταυρού και έτρωγαν λαχανόπιτα στο χωράφι για να «πρασινίσουν» τα σπαρτά,. Στο θέρισμα, έδεναν στάχυα στη μέση τους για να μην πονάει, ενώ στο λίχνισμα χάραζαν κύκλους στο χώμα και άφηναν μια κουλούρα στη βρύση του χωριού ως προσφορά-.

• Κοινωνικός Βίος: Εξετάζονται οι αυστηροί κανόνες για τη λεχώνα (40 ημέρες απομόνωσης, αποφυγή εισόδου σε άλλα σπίτια) και οι προστατευτικές πρακτικές για το βρέφος (σκούπα δίπλα στην κούνια για προστασία, μαλλί στο κεφάλι για να ασπρίσει και να γεράσει).

• Παιχνίδια: Καταγράφονται παραδοσιακά παιχνίδια όπως ο Μπίκας (με ξύλα και μια «γουρούνα»), η Σμάδα (ρίψη πετρών), το Σκλαβάκι και ο Βαλμάς-.

• Λαϊκή Λατρεία και Μαγεία: Αναφέρονται οι «λυκογιουρτές» (του Αγίου Μηνά), όπου απαγορευόταν το άνοιγμα του ψαλιδιού για να παραμείνει κλειστό το στόμα του λύκου. Επίσης, περιγράφεται το έθιμο της κασταλαής (πλύσιμο σκευών με σταχτόνερο) την Καθαρά Δευτέρα.

• Λαϊκή Ιατρική: Παρατίθενται πρακτικές θεραπείας, όπως η χρήση συκωτιού χελώνας για πύον, φύλλων βατόμουρου για πληγές και τελετουργικές επωδές για την «ανάφτρα» (στοματίτιδα) ή το κριθάρι στο μάτι-.

Κριτική Προσέγγιση

1. Γλωσσολογική Αξία: Η συγγραφέας επέλεξε συνειδητά να καταγράψει τις αφηγήσεις διατηρώντας το τοπικό ιδίωμα της Κρυόβρυσης. Η παράθεση λέξεων όπως «μουτζόχ», «ζιάρ’», «μπρακάτσις» και «αναφαλός» προσδίδει στο κείμενο αυθεντικότητα και το καθιστά πολύτιμη πηγή για τη μελέτη της θεσσαλικής διαλέκτου.

2. Μεθοδολογική Συνέπεια: Είναι αξιοσημείωτο ότι η Σερλέτη ακολουθεί τις οδηγίες κορυφαίων λαογράφων (Μέγα, Σπυριδάκη, Πετρόπουλου) για την έρευνα πεδίου. Η ακριβής αναγραφή των στοιχείων των πληροφοριοδοτών (ηλικία, μόρφωση, ημερομηνία καταγραφής) ενισχύει την επιστημονική εγκυρότητα των στοιχείων.

3. Διάσωση της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς: Το άρθρο διασώζει στοιχεία που έχουν εκλείψει από τη σύγχρονη καθημερινότητα, όπως οι δεισιδαίμονες απαγορεύσεις (π.χ. να μην πηδούν πάνω από στάχτη όταν βγαίνει το ουράνιο τόξο γιατί θα αλλάξουν φύλο). Η καταγραφή των παιχνιδιών και των ιατροσοφιών αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η τοπική κοινωνία αντιλαμβανόταν τον κόσμο και αντιμετώπιζε τις δυσκολίες της επιβίωσης.

4. Συμπληρωματικότητα στην Τοπική Ιστοριογραφία: Η εργασία λειτουργεί συμπληρωματικά προς τα υπάρχοντα βιβλία για την Κρυόβρυση (Κολοβού, Ποντίκα), εστιάζοντας λιγότερο στην τεχνική περιγραφή των εργασιών και περισσότερο στις θρησκευτικές και κοινωνικές δοξασίες που τις περιέβαλλαν.

Συμπέρασμα: Το άρθρο της Ευθυμίας Σερλέτη αποτελεί μια ζωντανή «ακτινογραφία» της παλιάς Πουλιάνας. Καταφέρνει να συνδέσει τον υλικό βίο με την ψυχολογία και τις μεταφυσικές ανησυχίες των κατοίκων, προσφέροντας ένα ολοκληρωμένο λαογραφικό υλικό που διακρίνεται για την ειλικρίνεια και τη γλωσσική του πιστότητα.

Σύνοψη από το NotebookLM