Η μελέτη των Ουρανίας Εξάρχου και Γραμματώς Χρ. Παπαναστασούλη, με τίτλο «Η ύδρευση και η αποχέτευση στην Τσαριτσάνη από τους μεταβυζαντινούς μέχρι τους νεότερους χρόνους», αποτελεί μια εξαιρετική αρχαιολογική και ιστορική καταγραφή των υποδομών που υποστήριξαν την οικονομική και πληθυσμιακή ακμή της Τσαριτσάνης.

Σύνοψη του Περιεχομένου

Αφορμή για τη μελέτη στάθηκαν οι εργασίες τοποθέτησης αποχετευτικού δικτύου στην Τσαριτσάνη (2019-2020), οι οποίες έφεραν στο φως σημαντικά ευρήματα. Οι συγγραφείς αναλύουν πώς η ιστορική κωμόπολη αντιμετώπισε το πρόβλημα της λειψυδρίας μέσω:

• Δικτύων Μεταφοράς: Χρήση πήλινων υδροσωλήνων (κιούγκια) και λίθινων υδατογεφυρών για τη μεταφορά νερού από ορεινές πηγές (Κρυονέρι, Λούκι κ.α.).

• Δημόσιων Κρηνών: Καταγραφή εμβληματικών κρηνών, όπως της Παναγιάς (1700), που αποτελούν δείγματα λαϊκής αρχιτεκτονικής.

• Υπόγειων Δεξαμενών: Εντοπισμός σπάνιων για τον νομό Λάρισας θολωτών δεξαμενών μεγάλης χωρητικότητας, καθώς και ανοιχτών δεξαμενών που πιθανώς συνδέονταν με τα περίφημα βαφεία (κιρχανάδες) της κωμόπολης.

• Αποχετευτικού Συστήματος: Αποκάλυψη υπόγειων θολωτών κατασκευών για τη διαχείριση ακαθάρτων.

Κριτική Αξιολόγηση

1. Αξιοποίηση της «Αρχαιολογίας των Δημοσίων Έργων»: Το άρθρο αποτελεί πρότυπο για το πώς η επίβλεψη σύγχρονων τεχνικών έργων μπορεί να μετατραπεί σε ευκαιρία ιστορικής έρευνας. Οι συγγραφείς δεν περιορίζονται στην απλή περιγραφή, αλλά τεκμηριώνουν την ύπαρξη ενός πολύ καλά οργανωμένου δικτύου που λειτουργούσε ήδη από τον 17ο-18ο αιώνα.

2. Τεχνική Λεπτομέρεια και Επιστημονική Ακρίβεια: Εντυπωσιάζει η λεπτομέρεια στην καταγραφή των ευρημάτων, από τις ακριβείς διαστάσεις των πήλινων σωλήνων μέχρι τον τρόπο στεγανοποίησης με ασβεστοκονίαμα. Η ανάλυση των θολωτών δεξαμενών σε ιδιωτικά οικόπεδα προσφέρει μια σπάνια ματιά στην καθημερινή ζωή και την οικιακή οικονομία της περιόδου της Τουρκοκρατίας.

3. Σύνδεση Οικονομίας και Υποδομών: Η μελέτη επιτυγχάνει να συνδέσει τα τεχνικά έργα με την κοινωνικοοικονομική πραγματικότητα. Η εισροή κεφαλαίων από το εμπόριο υφασμάτων επέτρεψε στην Τσαριτσάνη να αναπτύξει υποδομές που ανταποκρίνονταν σε έναν πληθυσμό που ξεπερνούσε τους 7.500 κατοίκους, αναδεικνύοντας την προνοητικότητα των κοινοτικών Αρχών της εποχής.

4. Διάσωση της Άυλης και Υλικής Μνήμης: Οι συγγραφείς ενσωματώνουν στις πηγές τους τις προφορικές μαρτυρίες των κατοίκων, διασώζοντας ονόματα πηγών και κρηνών που κινδύνευαν να λησμονηθούν, ενώ παράλληλα φωτογραφίζουν και αποτυπώνουν μνημεία που συχνά βρίσκονται σε δύσβατα σημεία ή εντός ιδιωτικών χώρων.

Συμπέρασμα

Η εργασία των Εξάρχου και Παπαναστασούλη είναι μια πολύτιμη συμβολή στην ιστορική τοπογραφία της Θεσσαλίας. Καταδεικνύει ότι ο πολιτισμός μιας περιοχής δεν κρίνεται μόνο από τους ναούς και τα αρχοντικά της, αλλά και από το «αόρατο» δίκτυο που εξασφάλιζε την επιβίωση και την ευημερία των κατοίκων της.

Σύνοψη από το Notebooklm