Στα Πρακτικά του 2ου Συνεδρίου Τοπικής Ιστορίας του Δήμου Ελασσόνας συμπεριλαμβάνεται η μελέτη με τίτλο «Η φωτογράφος Μαρίκα Κελέση (1900 – 1992)», η οποία συγγράφηκε από την Ευαγγελία Νταραρά, υποψήφια διδάκτορα του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής. Πρόκειται για μια πρωτότυπη έρευνα που φέρνει στο φως τη ζωή και το έργο μιας άγνωστης μέχρι σήμερα γυναίκας φωτογράφου, η οποία έδρασε στις αρχές του 20ού αιώνα στην περιοχή του Ολύμπου.

Παρουσίαση του Άρθρου

Η μελέτη σκιαγραφεί τη δυναμική προσωπικότητα της Μαρίκας Κελέση, η οποία γεννήθηκε το 1900 και ασκήθηκε επαγγελματικά στη φωτογραφία σε μια εποχή έντονων ιστορικών ανακατατάξεων.

• Εκπαίδευση και Πρώτα Βήματα: Η επαφή της με τη φωτογραφία ξεκίνησε το 1913, όταν ο θείος της, ο φαρμακοποιός Δημήτρης Ντίνας, την πήγε στη Θεσσαλονίκη για να εκπαιδευτεί στην τέχνη. Μετά από έξι μήνες εκπαίδευσης, επέστρεψε στο Λιβάδι Ολύμπου με πλήρη επαγγελματικό εξοπλισμό (μηχανή με τρίποδο, φιλμ, χημικά) και έστησε το εργαστήριό της σε ηλικία μόλις 15 ετών.

• Επαγγελματική Δράση (1915-1930): Η Κελέση κάλυψε μια κρίσιμη ιστορική ανάγκη, καθώς μετά τη διοικητική ενσωμάτωση της περιοχής το 1917, οι περίπου 6.500 κάτοικοι χρειάζονταν φωτογραφίες για την έκδοση εθνικών πιστοποιητικών. Η ίδια υπολογίζει ότι τράβηξε πάνω από 10.000 φωτογραφίες, απαθανατίζοντας στρατιωτικούς των Βαλκανικών Πολέμων, πολεμιστές της Μικράς Ασίας, αρραβωνιασμένα ζευγάρια, ακόμα και τουρκικές οικογένειες.

• Μεταγενέστερη Ζωή: Γύρω στο 1930 σταμάτησε τη φωτογραφία και εγκαταστάθηκε στην Ελασσόνα, όπου διατήρησε κεντρικό περίπτερο. Μετά τον πρόωρο θάνατο του συζύγου της, Αντώνη Κελέση (τραυματία του Μικρασιατικού πολέμου), ανέπτυξε έντονη κοινωνική δράση και το 1938 εξελέγη πρόεδρος του Συλλόγου Αναπήρων και Θυμάτων Πολέμου Ελασσόνας, θέση που κράτησε για πολλά χρόνια.

• Το Αρχείο της: Δυστυχώς, το μεγαλύτερο μέρος του πλούσιου αρχείου της χάθηκε λόγω των πολέμων και των μετακινήσεων. Οι λίγες φωτογραφίες που διασώθηκαν (κυρίως οικογενειακές) φυλάσσονται από τους απογόνους της.

Κριτική Προσέγγιση

1. Ανάδειξη της Γυναικείας Επιχειρηματικότητας: Η συγγραφέας επισημαίνει πόσο σπάνιο και τολμηρό ήταν για μια γυναίκα εκείνης της εποχής να ασκεί το επάγγελμα της φωτογράφου, ειδικά σε μια απομακρυσμένη περιοχή όπως το Λιβάδι. Η Κελέση δεν ήταν απλώς μια καλλιτέχνης, αλλά μια επαγγελματίας που συνέβαλε οικονομικά στη στήριξη της οικογένειάς της.

2. Κοινωνικός Ρόλος της Φωτογραφίας: Το άρθρο αναδεικνύει τη φωτογραφία ως μέσο εθνικής και κοινωνικής νομιμοποίησης. Για τους κατοίκους της περιοχής, που μόλις είχαν απελευθερωθεί, η στιγμή της φωτογράφισης από την Κελέση αποτελούσε μια συμβολική πράξη ένταξης στο νέο ελληνικό κράτος και μια στιγμή ελευθερίας.

3. Μεθοδολογική Αξία: Η Νταραρά αξιοποιεί μια σπάνια συνέντευξη της ίδιας της Κελέση από το 1986 στο περιοδικό Ταχυδρόμος, καθώς και το οικογενειακό αρχείο των απογόνων της. Αυτή η πρωτογενής έρευνα προσδίδει μεγάλη ιστορική βαρύτητα στο άρθρο, καθώς διασώζει τη μνήμη μιας γυναίκας που λειτούργησε ως «συμπαραγωγός της ιστορίας» στον τόπο της.

4. Σύνδεση με την Τοπική Ιστορία: Η πορεία της φωτογράφου ταυτίζεται με τα δραματικά γεγονότα της δεκαετίας 1912-1922. Το έργο της αποτελεί μια οπτική μαρτυρία της μετάβασης από την οθωμανική κυριαρχία στην ελληνική διοίκηση, αποτυπώνοντας τα πρόσωπα εκείνων που έζησαν τη βιαιότητα και την απώλεια των πολεμικών συγκρούσεων.

Συμπέρασμα: Το άρθρο της Ευαγγελίας Νταραρά αποτελεί μια πολύτιμη συμβολή στην ιστορία της ελληνικής φωτογραφίας. Καταφέρνει να ανασύρει από τη λήθη μια πρωτοπόρο γυναίκα που, με τη μηχανή της, κατέγραψε την ανθρώπινη γεωγραφία του Ολύμπου σε μια περίοδο μεγάλων αλλαγών, προσφέροντας στους συγχρόνους της μια στιγμή «πολιτισμού και ελευθερίας».

Σύνοψη από το NotebookLM