Η μελέτη του Γεωργίου Νακούλα, με τίτλο «Η περιοχή της Κοιλάδας του Τιταρησίου (Ποταμιά) κατά την αρχαιότητα και η ταύτιση των πόλεών της», αποτελεί μια συστηματική προσπάθεια αποκατάστασης της αρχαιολογικής τοπογραφίας της περιοχής της Περραιβίας. Μέσα από τη χρήση ιστορικών πηγών, επιγραφικών δεδομένων και αυτοψίας, ο συγγραφέας επιχειρεί να ταυτίσει τις θέσεις τεσσάρων σημαντικών αρχαίων πόλεων: των Χυρετιών, των Μυλών, της Μάλλοιας και του Ερεικινίου.

Σύνοψη του Περιεχομένου

Ο Νακούλας ξεκινά τη μελέτη του ξεκαθαρίζοντας ότι η μόνη αδιαπραγμάτευτη ταύτιση, λόγω επιγραφικών ευρημάτων, είναι αυτή των Χυρετιών με το σημερινό Δομένικο. Για τις υπόλοιπες τρεις πόλεις, προβαίνει σε έναν κατάλογο θέσεων και προτείνει τις εξής ταυτίσεις:

• Μύλες: Προτείνεται η θέση Κάστρο Δαμασίου αντί της θέσης Μπέσικο που υποστήριζε ο Αρβανιτόπουλος, κυρίως λόγω της ισχυρής οχύρωσης που περιγράφει ο Λίβιος.

• Ερεικίνιο: Ταυτίζεται με το Καστρί Βλαχογιαννίου, με βάση τη στρατηγική πορεία του Ρωμαίου Βαίβιου το 191 π.Χ. και τις συνοριακές διαφορές με τη Φαϋττό.

• Μάλλοια: Προτείνεται η θέση Καστρί Παλαιοκάστρου, καθώς συνδυάζει τα γεωγραφικά στοιχεία που αφορούν τη γειτνίαση με τις Χυρετίες και την Περραιβική Τριπολίτιδα.

Κριτική Αξιολόγηση

1. Μεθοδολογική Συνέπεια και Κριτική Σκέψη: Το ισχυρότερο σημείο της μελέτης είναι η κριτική στάση του συγγραφέα απέναντι σε παλαιότερους διαπρεπείς μελετητές, όπως ο Αρβανιτόπουλος, ο Stählin και ο Lucas Gerard. Ο Νακούλας δεν δέχεται άκριτα τις προγενέστερες απόψεις, αλλά τις ελέγχει με βάση την έκταση των ερειπίων, την κεραμική και, κυρίως, τη λογική των στρατιωτικών κινήσεων που παραδίδει ο Τίτος Λίβιος.

2. Χρήση Ιστορικών Πηγών και Επιτόπια Έρευνα: Ο συγγραφέας συνδυάζει επιδέξια τη γραπτή παράδοση (Λίβιος) με την αυτοψία. Για παράδειγμα, η παρατήρησή του για τον μεγάλο αριθμό μυλόπετρων στη θέση Μπέσικο είναι ενδιαφέρουσα, ωστόσο ορθά επισημαίνει ότι η μικρή έκταση της θέσης την καθιστά πιθανότερο να ήταν παρατηρητήριο παρά η πόλη των Μυλών. Αυτή η ικανότητα να διακρίνει τη στρατηγική σημασία μιας θέσης από την οικιστική της κλίμακα προσδίδει αξιοπιστία στα συμπεράσματά του.

3. Δομή και Σαφήνεια: Το άρθρο είναι εξαιρετικά καλογραμμένο και δομημένο με σαφήνεια. Ο διαχωρισμός σε «Κατάλογο Θέσεων» επιτρέπει στον αναγνώστη να παρακολουθήσει το επιχείρημα για κάθε πόλη ξεχωριστά, ενώ η ανακεφαλαίωση των ταυτίσεων προσφέρει μια ολοκληρωμένη εικόνα της πρότασης του συγγραφέα.

4. Επιστημονική Ειλικρίνεια: Είναι αξιοσημείωτο ότι ο Νακούλας παραμένει προσγειωμένος, παραδεχόμενος ότι χωρίς νέα επιγραφικά ευρήματα, οι ταυτίσεις παραμένουν σε επίπεδο εικασίας (πλην των Χυρετιών). Η αναφορά του στον καθηγητή Ι. Πίκουλα και η επισήμανση ότι η Θεσσαλία στερήθηκε έναν «Παυσανία» δείχνει βαθιά επίγνωση των δυσκολιών της έρευνας στην περιοχή.

Συμπέρασμα

Η εργασία του Γεωργίου Νακούλα είναι μια εξαιρετική συμβολή στην τοπική ιστορία της Ελασσόνας. Καταφέρνει να συνθέσει τα διάσπαρτα στοιχεία της αρχαιότητας σε ένα λογικό και τοπογραφικά συνεκτικό σύνολο, προσφέροντας μια νέα βάση για μελλοντικές αρχαιολογικές έρευνες στην κοιλάδα του Τιταρησίου.

Σύνοψη από το Notebooklm