Το πέμπτο άρθρο των Πρακτικών του 2ου Συνεδρίου Τοπικής Ιστορίας του Δήμου Ελασσόνας έχει τίτλο «Η ιστορική πορεία της Κοκκινόγης και η Μονή των Δεμεράδων» και συγγράφηκε από τη Δρ Ευαγγελία Ράπτου-Στεργιούλα. Πρόκειται για μια εκτενή μελέτη που ανασυνθέτει την ιστορία ενός οικισμού με ιδιαίτερη σημασία για την περιοχή, συνδυάζοντας την κοσμική με την εκκλησιαστική ιστορία.

Παρουσίαση του Άρθρου

Το άρθρο χωρίζεται σε δύο βασικούς άξονες: την ιστορική εξέλιξη του οικισμού της Κοκκινόγης (πρώην Δεμεράδες) και την πορεία της Ιεράς Μονής του Αγίου Αντωνίου Δεμεράδων.

• Οικισμός Κοκκινόγης (Δεμεράδες): Η συγγραφέας αναλύει την ετυμολογία του ονόματος, το οποίο προέρχεται από την τουρκική λέξη demir (σίδερο), υποδεικνύοντας ότι ο ιδρυτής του οικισμού ήταν πιθανότατα σιδηρουργός. Μέσα από οθωμανικά φορολογικά κατάστιχα, τεκμηριώνεται η ύπαρξη του οικισμού ήδη από το 1454/55 ως μουσουλμανικού,. Το άρθρο παρακολουθεί τη διοικητική εξέλιξη του χωριού, τις μετονομασίες του (από Δεμεράδες σε Κοκκινόγι το 1928) και τη δημογραφική του πορεία έως την τελευταία απογραφή του 2021. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι πληροφορίες για το Δημοτικό Σχολείο, το οποίο αρχικά στεγαζόταν σε κελί της Μονής υπό αντίξοες συνθήκες.

• Η Μονή των Δεμεράδων: Η Μονή ιδρύθηκε το 1755 από τον ηγούμενο Διονύσιο Μπαμπαλιάρη, αρχικά ως μετόχι της Μονής Αγίου Αντωνίου Σιάπκας. Η συγγραφέας αναδεικνύει τον σταυροπηγιακό χαρακτήρα της και τη σημαντική ακμή που γνώρισε στις αρχές του 19ου αιώνα.

• Εθνική και Κοινωνική Προσφορά: Κατά την Τουρκοκρατία η Μονή λειτούργησε ως κρυφό σχολείο, ενώ αργότερα αποτέλεσε κέντρο ανεφοδιασμού για τα σώματα των Μακεδονομάχων. Σημαντική ήταν και η κοινωνική της διάσταση, καθώς η παράδοση θέλει τον Άγιο Αντώνιο να θεραπεύει τους «δαιμονισμένους» (ψυχικά ασθενείς), οι οποίοι δένονταν με αλυσίδες που σώζονται μέχρι σήμερα στο δάπεδο του νάρθηκα.

• Περίοδοι Κρίσης και Καταστροφές: Καταγράφονται με ειλικρίνεια περιπτώσεις κακοδιαχείρισης, όπως η σκανδαλώδης δράση του ηγούμενου Κωνσταντίνου Ζουμπουλίδη (1892-1898), ο οποίος κατηγορήθηκε για χαρτοπαιξία και σπατάλη της μοναστηριακής περιουσίας,. Η Μονή υπέστη σοβαρές καταστροφές από πυρκαγιές (1924, 1925) και τελικά καταστράφηκε από τις δυνάμεις Κατοχής το 1943.

Κριτική Προσέγγιση

1. Μεθοδολογική Πληρότητα: Η Δρ Ράπτου-Στεργιούλα επιδεικνύει υψηλή επιστημονική επάρκεια, χρησιμοποιώντας μια εντυπωσιακή ποικιλία πηγών: οθωμανικά αρχεία, κώδικες μοναστηριών (Ζάβορδας, Σπαρμού, Ολυμπιώτισσας), σιγιλλιώδεις επιστολές, Φύλλα Εφημερίδας της Κυβερνήσεως και δημοσιεύματα του Τύπου. Η χρήση πινάκων για τα δημογραφικά και οικονομικά δεδομένα του 15ου αιώνα προσδίδει στο κείμενο σαφήνεια και επιστημονικό βάθος.

2. Αντικειμενική Ιστοριογραφία: Είναι αξιοσημείωτο ότι η συγγραφέας, παρόλο που κατάγεται από την Κοκκινόγη, δεν αποφεύγει να καταγράψει τις «σκοτεινές» περιόδους της Μονής, όπως τις εσωτερικές έριδες και τα οικονομικά σκάνδαλα. Αυτή η αμεροληψία ενισχύει την αξιοπιστία της μελέτης και προσφέρει μια ρεαλιστική εικόνα της ζωής στην ύπαιθρο κατά τον 19ο αιώνα.

3. Ανάδειξη της «Ανθρωπογεωγραφίας»: Το άρθρο δεν είναι μια απλή παράθεση γεγονότων. Η καταγραφή των ονομάτων των δασκάλων, των μοναχών και των αγωνιστών που πέρασαν από την περιοχή προσφέρει μια ανθρωποκεντρική προσέγγιση της ιστορίας. Η σύνδεση της Μονής με τη φροντίδα των ψυχικά ασθενών αποτελεί μια σπάνια και πολύτιμη πληροφορία για την κοινωνική πρόνοια της εποχής.

4. Συμβολή στη Διάσωση της Μνήμης: Η λεπτομερής περιγραφή της κινητής περιουσίας της Μονής (βιβλιοθήκη με μύθους του Αισώπου, ιερά λείψανα) και η αναφορά στην ανακήρυξή της ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο (1985, 1994) λειτουργούν ως μοχλός πίεσης για την περαιτέρω προστασία και ανάδειξη του χώρου.

Συμπέρασμα: Το άρθρο της Δρ Ράπτου-Στεργιούλα αποτελεί μια εμβριθή μονογραφία που καλύπτει ένα σημαντικό κενό στην τοπική ιστοριογραφία της Ελασσόνας. Καταφέρνει να συνθέσει το τοπικό με το υπερτοπικό, παρουσιάζοντας την Κοκκινόγη και τη Μονή Δεμεράδων ως ζωντανά κύτταρα που επηρεάστηκαν από όλες τις μεγάλες ιστορικές μεταβολές του ελληνισμού.

Σύνοψη από το NotebookLM