Το δέκατο τρίτο άρθρο των Πρακτικών του 2ου Συνεδρίου Τοπικής Ιστορίας του Δήμου Ελασσόνας τιτλοφορείται «Δημοτικά Τραγούδια του Σταυρού, του Λαζάρου, των Βαΐων και Πασχαλιάτικα του Μικρού Ελευθεροχωρίου Ελασσόνας» και υπογράφεται από τις εκπαιδευτικούς Ρόζα Γ. Αργυροπούλου και Θωμαή Σπ. Αργυροπούλου-Μεταξιώτου.

Παρουσίαση του Άρθρου

Το άρθρο αποτελεί μια συλλογή και καταγραφή της λαϊκής ποίησης και των εθίμων του Μικρού Ελευθεροχωρίου (παλαιά ονόματα: Άσπρο Λιθάρι και Λευθεροχώρι), εστιάζοντας στον τρόπο με τον οποίο οι κάτοικοι συνέδεαν τη θρησκευτική πίστη με τη φύση και την καθημερινή ζωή.

• Τραγούδια του Σταυρού: Καταγράφονται τραγούδια που ψάλλονται την Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως. Οι γυναίκες έπλεκαν σταυρούς με ανθισμένα κλαδιά αμυγδαλιάς, τους οποίους τα κορίτσια πετούσαν πάνω στα κεραμίδια των σπιτιών για ευλογία.

• Λαζαριάτικα και Των Βαΐων:

    ◦ Οι Λαζαρίνες ξεκινούσαν την προετοιμασία από την Παρασκευή, μαζεύοντας «τσάκνα» (ξύλα) για να βράσουν το ρύζι-κόλλυβα.

    ◦ Περιγράφεται η παραδοσιακή ενδυμασία: άσπρες υφαντές φούστες, κεντημένες ποδιές και μαντίλια με δαντέλα.

    ◦ Τα τραγούδια περιλάμβαναν «παινέματα» για τους νοικοκύρηδες, τους τσέλιγκες (εξυμνώντας τα χίλια πρόβατα και γίδια) και τον παπά του χωριού.

    ◦ Το Σάββατο του Λαζάρου, οι Λαζαρίνες μετέφεραν τα βάγια από το σπίτι του παπά στην εκκλησία.

• Πασχαλιάτικα Τραγούδια: Εστιάζουν στην Ανάσταση και την τοπική κοινωνική ζωή. Αναφέρονται στον «Καλό Λόγο» και το σεργιάνι στην αυλή της Αγίας Παρασκευής (πολιούχου) και του Αγίου Αθανασίου. Τα τραγούδια αυτά συνοδεύονταν από χορούς που διαρκούσαν μέχρι την Ανάληψη.

• Τραγούδια της Γεράνειας: Στο τέλος περιλαμβάνονται τέσσερα τραγούδια από τη Γεράνεια, αφιερωμένα στη μνήμη της μητέρας των συγγραφέων, που αναφέρονται σε ιστορικές μνήμες (π.χ. καταδίωξη από Τούρκους) και κοινωνικές εκδηλώσεις.

Κριτική Προσέγγιση

1. Η Φύση ως Δομικό Στοιχείο της Ποίησης: Οι συγγραφείς αναδεικνύουν πώς ο λαϊκός ποιητής του Μικρού Ελευθεροχωρίου ενέταξε στο τραγούδι κάθε στοιχείο του περιβάλλοντος: περιστέρια, χελιδόνια, αμυγδαλιές και μηλιές. Η φύση δεν είναι απλό φόντο, αλλά συμμετέχει στο θρησκευτικό δράμα (π.χ. ο Χριστός παρομοιάζεται με δέντρο και τα φύλλα με μάρτυρες των Παθών).

2. Κοινωνική Λειτουργία των Τραγουδιών: Το άρθρο τεκμηριώνει ότι το δημοτικό τραγούδι λειτουργούσε ως μέσο κοινωνικής συνοχής και αναγνώρισης. Τα ειδικά τραγούδια για τα σπίτια με ανύπαντρες κόρες, μικρά παιδιά ή μεγάλα κοπάδια δείχνουν πώς η κοινότητα γιόρταζε συλλογικά την ευημερία των μελών της.

3. Ιστορική Μνήμη και Τουρκοκρατία: Μέσα από τους στίχους των τραγουδιών (π.χ. «Κάπου κίνησα να πάω», «Απ’ τα τριάκορφα βουνά») διασώζονται οι μνήμες της ανασφάλειας κατά την Τουρκοκρατία, όπου η μετακίνηση των γυναικών ήταν επικίνδυνη και η καταφυγή στους ναούς αποτελούσε τη μοναδική σωτηρία.

4. Γλωσσική και Λαογραφική Διάσωση: Η καταγραφή διατηρεί το τοπικό ιδίωμα («ίφιρε χαμπάρι», «πιδεύουν του Χριστό»), προσφέροντας υλικό για γλωσσολογική μελέτη. Επίσης, η λεπτομερής περιγραφή της προετοιμασίας του Σταυρού και του Λαζάρου διασώζει την ιεροτελεστία πίσω από το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα.

Συμπέρασμα: Η εργασία των Αργυροπούλου και Μεταξιώτου-Αργυροπούλου είναι μια συγκινητική και επιστημονικά χρήσιμη καταγραφή της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς του Μικρού Ελευθεροχωρίου. Αναδεικνύει το δημοτικό τραγούδι όχι ως μουσειακό είδος, αλλά ως ζωντανή έκφραση που συνέδιδε νόημα στις δυσκολίες και τις χαρές του αγροτικού βίου.

Σύνοψη από το NotebookLM