Το δέκατο τέταρτο άρθρο των Πρακτικών του 2ου Συνεδρίου Τοπικής Ιστορίας του Δήμου Ελασσόνας έχει τίτλο «Αγοραπωλησίες αγροτεμαχίων κατοίκων Βερδικούσιας και γειτονικών κοινοτήτων του κτήματος Αμουρίου Ελασσόνας (από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας μέχρι το 1924)» και υπογράφεται από τον Αθανάσιο Δήμκο.

Παρουσίαση του Άρθρου

Η μελέτη βασίζεται σε αρχειακά τεκμήρια της Κοινότητας Βερδικούσιας που επιμελήθηκε ο πρώην πρόεδρος Δημήτριος Κ. Μηλιώνης το 1953, και αφορά την απόκτηση γης από Έλληνες καλλιεργητές σε μια περιοχή που κυριαρχείτο από Τούρκους και Αλβανούς τσιφλικάδες.

• Ιστορικό Πλαίσιο: Το άρθρο αποκαλύπτει ότι περίπου 70 Βερδικουσιώτες αγόρασαν 4.000 στρέμματα αγρών κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας και μέχρι το 1922. Οι πράξεις αυτές επικυρώθηκαν επίσημα από την Επιτροπή Απαλλοτρίωσης Λάρισας το 1924.

• Ιδιοκτησιακό Καθεστώς: Οι εκτάσεις ανήκαν σε Οθωμανούς ιδιοκτήτες, όπως οι Κιαζίμ Ομέρ, Ισά Μπεγιούλ και Δεχμή Αλή. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι ορισμένοι Βερδικουσιώτες εμφανίζονται ως συνιδιοκτήτες (συνέταιροι) με Τούρκους ή Αλβανούς σε συγκεκριμένα αγροτεμάχια.

• Κατανομή της Γης: Ο συγγραφέας παραθέτει αναλυτικούς πίνακες από το κτηματολόγιο του 1932:

    ◦ Βερδικουσιώτες: 64 ονόματα αγόρασαν συνολικά 3.433 στρέμματα.

    ◦ Άλλοι οικισμοί: Κάτοικοι από το Πραιτώρι, τη Συκέα, το Αμούρι, το Βλαχογιάννι και τη Μαγούλα αγόρασαν 1.013 στρέμματα.

    ◦ Εκκλησιαστική Περιουσία: Σημαντικές εκτάσεις δόθηκαν σε «Βακούφια», όπως στη Μονή Αναλήψεως Συκέας (248 στρ.) και στον Άγιο Νικόλαο Πραιτωρίου (113 στρ.).

• Σύγχρονη Διάσταση: Σημειώνεται ότι οι αγοραπωλησίες αυτές βρίσκονται ακόμη και σήμερα σε διαδικασία εκκαθάρισης από το Εθνικό Κτηματολόγιο, το οποίο θα καθορίσει οριστικά τους τίτλους ιδιοκτησίας.

Κριτική Προσέγγιση

1. Ανάδειξη της Κοινωνικής Μετάβασης: Το άρθρο προσφέρει πολύτιμα στοιχεία για τη μετάβαση από το σύστημα των τσιφλικιών στην ελεύθερη μικροϊδιοκτησία. Η σταδιακή αγορά γης από τους Έλληνες καλλιεργητές πριν ακόμη την επίσημη απαλλοτρίωση δείχνει την οικονομική δυναμική και την επιμονή των τοπικών κοινωνιών να αποκτήσουν τη δική τους γη.

2. Δημογραφική και Ονοματολογική Τεκμηρίωση: Η παράθεση των ονομάτων των αγοραστών (όπως Δραγατσίκης, Νταλάκας, Μηλιώνης) αποτελεί φόρο τιμής στους προγόνους των σημερινών κατοίκων και ταυτόχρονα μια σημαντική πηγή για τη μελέτη της ανθρωπογεωγραφίας της Βερδικούσιας και του Αμουρίου.

3. Ιστορική Αμεροληψία: Είναι αξιοσημείωτη η αναφορά στη συνύπαρξη και τη συνεργασία Ελλήνων και Μουσουλμάνων σε επίπεδο ιδιοκτησίας. Αυτό καταρρίπτει την εικόνα μιας απόλυτα στεγανής διαχωριστικής γραμμής και αναδεικνύει τις πραγματικές οικονομικές σχέσεις της εποχής.

4. Πρακτική Αξία για το Κτηματολόγιο: Η εργασία του Δήμκου δεν έχει μόνο ιστορικό ενδιαφέρον, αλλά και νομική βαρύτητα, καθώς βοηθά στην κατανόηση του ιδιοκτησιακού χάρτη μιας περιοχής όπου οι τίτλοι είναι συχνά παλιοί και δυσδιάκριτοι.

Συμπέρασμα: Το άρθρο του Αθανάσιου Δήμκου είναι μια εξαιρετική αρχειακή μελέτη που ρίχνει φως στις οικονομικές δομές της επαρχίας Ελασσόνας στις αρχές του 20ού αιώνα. Καταφέρνει να συνδέσει τα παλιά «ταπιά» της Τουρκοκρατίας με τη σύγχρονη πραγματικότητα του Κτηματολογίου, αποδεικνύοντας ότι η ιστορία της γης είναι η ίδια η ιστορία των ανθρώπων της.

Σύνοψη από το NotebookLM