Η μελέτη του Φοίβου Δημ. Καζάκη, με τίτλο «Το Λιβάδι της Ολυμπιώτισσας στη Διάβα του Ολύμπου», αποτελεί μια διεισδυτική ιστορική και κοινωνική ανατομή ενός οικισμού που εξελίχθηκε σε στρατηγικής σημασίας κτηνοτροφική έκταση για τη Μονή της Παναγίας Ολυμπιώτισσας. Το άρθρο συνδυάζει την αρχειακή έρευνα με την οικονομική ιστορία, προσφέροντας πολύτιμα στοιχεία για τη μετάβαση από το οθωμανικό καθεστώς ιδιοκτησίας στη σύγχρονη ελληνική διοίκηση.

Ιστορική Διαδρομή και Ταυτότητα του Οικισμού

Η έρευνα αναδεικνύει τη Διάβα (αναφερόμενη και ως Ντιάβα ή Τάβα) ως έναν παλαιό οικισμό του νοτιοδυτικού κάτω Ολύμπου, με τις πρώτες γραπτές αναφορές να εντοπίζονται στις αρχές του 17ου αιώνα (1602) σε χειρόγραφα της Μονής Σπαρμού,. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σύνδεση του οικισμού με το αρματολίκι της περιοχής, καθώς αναφέρονται ονόματα γνωστών αρματολών, όπως ο Ευθύμιος Ταμπάκης και ο γιος του Πούλιος, γεγονός που υποδηλώνει τη στρατηγική σημασία της θέσης.

Η Μετάβαση στην Ιδιοκτησία της Μονής Ολυμπιώτισσας

Κομβικό σημείο στην ιστορία του τόπου αποτελεί το έτος 1801, όταν η Μονή Ολυμπιώτισσας αγόρασε ολόκληρο το χωριό από τον Ιμίν αγά έναντι 5.000 λιρών, μετατρέποντάς το σε τσιφλίκι της. Η μελέτη παρέχει λεπτομερή δημογραφικά στοιχεία για εκείνη την περίοδο:

• Ο οικισμός αποτελούνταν από 22 οικογένειες κολίγων και τον ιερέα τους.

• Το άρθρο παραθέτει ονομαστικούς καταλόγους των οικογενειαρχών (π.χ. Βλάχος, Γκιαούρης, Ζιάκου), προσφέροντας μια σπάνια ματιά στην κοινωνική σύνθεση της εποχής.

• Πέραν των μόνιμων κατοίκων, αναφέρονται και «παρακεντέδες» ή νομάδες κτηνοτρόφοι που μετακινούνταν ελεύθερα.

Οικονομική και Γεωγραφική Σημασία: Το Λιβάδι ως Χειμαδιό

Μετά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, η Διάβα έπαψε να υφίσταται ως μόνιμος οικισμός και μετατράπηκε σε λιβάδι, λειτουργώντας ως ένα από τα καλύτερα χειμαδιά της Ελασσόνας. Η γεωγραφική της θέση, προφυλαγμένη από τον Όλυμπο, την καθιστούσε ιδανική για το ξεχειμώνιασμα χιλιάδων αιγοπροβάτων. Σύμφωνα με το κτηματολόγιο του 1866, η έκταση περιλάμβανε:

• 53.100 στρέμματα συνολικά, εκ των οποίων τα 10.000 ήταν βοσκότοποι και δάση.

• Υποδομές όπως ναό, νερόμυλο, στρούγκες και ποιμενικές καλύβες.

Διοικητικές και Νομικές Προκλήσεις στον 20ό Αιώνα

Το τελευταίο τμήμα του άρθρου εστιάζει στη διαχείριση του λιβαδιού από τον Οργανισμό Διαχειρίσεως Εκκλησιαστικής Περιουσίας (ΟΔΕΠ) μετά το 1912. Η ανάλυση επικεντρώνεται στη μίσθωση της έκτασης σε σκηνίτες κτηνοτρόφους, όπως η οικογένεια Κορώνα. Μέσα από δικαστικές αποφάσεις και συμβόλαια, αναδεικνύονται ζητήματα που απασχολούσαν την τότε αγροτική κοινωνία:

• Πυρπολήσεις: Οι κτηνοτρόφοι έκαιγαν τμήματα του λιβαδιού για τη βελτίωση της χορτονομής, γεγονός που οδηγούσε σε απαγορεύσεις βοσκής.

• Μειώσεις Μισθωμάτων: Η μείωση της βοσκήσιμης έκτασης λόγω δασικών διατάξεων οδηγούσε σε έντονες νομικές διαμάχες μεταξύ κτηνοτρόφων και εκκλησίας.

Συμπερασματικά, το άρθρο του Καζάκη, εκτός από την απλή καταγραφή τοπωνυμίων, επιχειρεί μια συστηματική μελέτη της εξέλιξης της γης. Καταφέρνει να συνδέσει τα ονόματα των παλιών αρματολών με τις δικαστικές διαμάχες των κτηνοτρόφων του μεσοπολέμου, αναδεικνύοντας τη συνέχεια της ιστορικής μνήμης στον χώρο του Ολύμπου.

Σύνοψη περιεχομένου NotebookLM